ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ…..

…….. ΚΑΙ ΕΝΑ ΜΗΝΥΜΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΤΕΙ ΣΩΣΤΑ

 

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 65 χρόνια από τα γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου 1943 που διαδραματίστηκαν στο Κεντρικό Κατάστημα της Τ.Ε.

Ο Ηλίας Μέλλος (το πραγματικό όνομα του πεζογράφου Ηλία Βενέζη) υπάλληλος της Τράπεζας, στο βιβλίο του «ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ», περιγράφει όσα συνέβησαν ως εξής:

 

........Το μεσημέρι της 28 Οκτωβρίου του 1943, αποφάσει του Συλλόγου των υπαλλήλων της Τραπέζης της Ελλάδος και εγκρίσει του Διοικούντος την Τράπεζαν Θεοδώρου Τουρκοβασίλη, όλον το προσωπικόν της Τραπέζης είχε συγκεντρωθή εις την μεγάλην αίθουσαν του Κεντρικού Καταστήματος διά μίαν ώραν μνήμης της μεγάλης ημέρας του νεωτέρου ελληνισμού, και μνήμης των συναδέλφων που είχαν πέσει εις τα Ηπειρωτικά βουνά εις τον αγώνα εναντίον των εισβολέων. Οι Γερμανοί οι οποίοι απο τριμήνου, μετά την συνθηκολόγησιν της Ιταλίας, ήσαν οι απόλυτοι δυνάσται της Ελλάδος, είχαν απογορεύσει κάθε συγκέντρωσιν δια παρομοίους σκοπούς. Παρά ταύτα το προσωπικόν της Τραπέζης δεν εφοβήθη την γερμανικήν απειλήν και συνεκεντρώθη.

Η τελετή της μνήμης της 28 Οκτωβρίου επροχωρούσε όταν έξαφνα, εισέβαλαν εις την Τράπεζαν πάνοπλα τμήματα των SS, που ήρχισαν αμέσως να πυροβολούν εναντίον του πλήθους των συγκεντρωμένων υπαλλήλων. Εις το μεταξύ, άλλα τμήματα των SS απέκλειαν ολόκληρον το τετράγωνον του κτιρίου της Τραπέζης και απηγόρευαν την έξοδον ή την είσοδον οιουδήποτε. Όταν, έτσι, όλον το προσωπικόν απεκλείσθη μέσα εις το κτίριον, οι Γερμανοί το υπεχρέωσαν να συγκεντρωθή και πάλιν, απο τα γραφεία όπου είχε καταφύγει, εις την μεγάλην αίθουσαν. Εκεί έβαλαν όλους τους υπαλλήλους να σχηματίσουν ενα γιγαντιαίον κύκλον, τους είπαν να σηκώσουν τα χέρια, και τους εκράτησαν έτσι όρθιους, ώρας  ατελειώτους, νέους και γέροντας, υπαλλήλους λευκανθέντας εις την υπηρεσίαν του Ιδρύματος, με τον γέροντα και σχεδόν τυφλόν Γενικό Γραμματέα Δημήτριον Νομικόν επί κεφαλής. Ήρχισαν τας αναζητήσεις και τας ανακρίσεις, ζητούντες τους πρωταιτίους, εάν υπήρχαν. Δεν τους έβρισκαν, και κανείς υπάλληλος δεν εδέχετο να μαρτυρήση συνάδελφόν του. Κατέβασαν εις την αίθουσαν και τον Διοικητήν της Τραπέζης Θ. Τουρκοβασίλην, ο οποίος παρεδέχθη οτι τη εγκρίσει του είχε γίνει η συγκέντρωσις.

Εις το μεταξύ ενύκτωσε. Οι Γερμανοί ήναψαν όλα τα φώτα τα εσωτερικά του κτιρίου. Και μέσα εις αυτήν την πάμφωτον ατμόσφαιραν εξηκολούθησαν κρατούντες όρθιον τον μαρτυρικόν ανθρώπινον κύκλον με τα υψωμένα χέρια. Ώσπου ενεφανίσθη ένας αξιωματικός των SS, με ένα κατάλογον ονομάτων. Ποιός έδωσε αυτόν τον κατάλογον των θυμάτων που εκαλούντο να πληρώσουν δια λογαριασμόν όλου του προσωπικού; Βέβαια κάποιος απο τους ελαχίστους συνεργάτας των Γερμανών, που τον παρακολουθεί έκτοτε η καταισχύνη. Οι Γερμανοί εξεχώρισαν τα θύματα, που αντιπροσώπευον υπαλλήλους όλων των βαθμών της ιεραρχίας της Τραπέζης. Φαίνεται ότι είχαν αποφασίσει να εκτελέσουν τέσσαρας απο αυτούς δια παράδειγμα, εκεί, επι τόπου, εις την μεγάλην αίθουσαν συναλλαγών της Τραπέζης, εμπρός εις τα μάτια όλων των συναδέλφων των, κάτω απο το αδυσώπητον φως. Δεν το έκαμαν, ελπίζοντες ότι απο τας ανακρίσεις θα είχαν να κερδίσουν πολλά. Συνελαβαν και τον Διοικητήν της Τραπέζης. Και όλους μαζύ τους ωδήγησαν πρώτον εις την έδραν των SS εις την οδόν Μέρλιν, και έπειτα, την αυγήν της 29 Οκτωβρίου 1943, εις τας φυλακάς Αβέρωφ.

Απο τους συλληφθέντας άλλοι αφέθησαν ελεύθεροι αργότερα, διότι τίποτε δεν είχε προκύψει εναντίον των, άλλοι παρεπέμφθησαν εις το στρατοδικείον, και άλλοι εξετοπίσθησαν εις τα γερμανικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως εις την Αυστρίαν. Απο τους εκτοπισθέντας δύο δεν επέστρεψαν.

Δύο ημέρας αργότερα (1 Νοεμβρίου 1943) εκυκλοφόρει η ακόλουθος ημερησία διαταγή υπ’ αρ. 131 της Τραπέζης, φέρουσα τας υπογραφάς: Οι Υποδιοικηταί Α. Παπαδημητρίου, Σπ. Χατζηκυριάκος.

«Βαθεία οδύνη συνέχει τας ψυχάς όλων μας απο τα τραγικά γεγονότα της παρελθούσης Πέμπτης, αλλά και βαθύτατον προκύπτει εκ των γεγονότων τούτων το καθήκον και η ευθύνη όλων όπως αποτραπή οριστικώς η επανάληψις αυτών.

Η κατάστασις απέβη εξαιρετικώς κρίσιμος δια την Τράπεζαν ημών και τους υπαλλήλους αυτής.

Η δοκιμασία την οποίαν υπέστημεν πάντες ομού, Διοίκησις και υπάλληλοι, ας αποτελέση σωτήριον δίδαγμα, όπερ δέον να καθοδηγή τους υπαλλήλους εφεξής εις πάσαν σκέψιν, πράξιν ή ενέργεια αυτών. Ιδία οι εσχάτως προσληφθέντες υπάλληλοι λόγω εκτάκτων υπηρεσιακών αναγκών, και οίτινες αποτελούσιν αξιόλογον ποσοστόν του όλου αριθμού του προσωπικού, οφείλουν να είναι προσηρμοσμένοι προς τας αρχάς και τας παραδόσεις του Ιδρύματος, η εκ των οποίων εκτροπή αποτελεί βαρύτάτην κολάσιμον πράξιν, ήτις θέλει επισύρει κατ’ αυτών ανεκκλήτως την ποινήν της απολύσεως.

Η Διοίκησις της Τραπέζης, συναισθανομένη τας υποχρεώσεις και τας ευθύνας τας οποίας υπέχει ιδία κατα τας παρούσας στιγμάς, έχει την υποχρέωσιν να εξασφαλίση την αυστηράν τήρησιν της τάξεως και πειθαρχίας του προσωπικού αυτής.

Επιβάλλεται, ήδη, όπως τεθώσιν εις εφαρμογήν αυστηρότατα μέτρ, αποσκοπούντα εις την πρόληψιν πάσης αιασδήποτε εν τω μέλλοντι παρεκτροπής, η ελαχίστη δε εκ τούτων παρέκκλισις θέλει επισύρει αναγκαίως σκληροτάτας και ανεκκλήτους κυρώσεις. Τα εν λόγω μέτρα όχι μόνον δεν έχουσι πειστικόν χαρακτήρα αλλά, αντιθέτως, λαμβάνονται προς προστασίαν του προσωπικού.

Εντελλόμεθα όθεν την, απο της κοινοποήσεως της παρούσης, απαρέγκλιτον και αυστηράν τήρησιν εκ μέρους του προσωπικού της Τραπέζης των κάτωθι:

 

Απαγορεύομεν αυστηρώς:

 

1.       Την κυκλοφορίαν οιωνδήποτε, μη υπηρεσιακού περιεχομένου, εντύπων, φυλλαδίων, ή σημειωμάτων δια γραφομηχανής ή χειρός γεγραμμένων.

2.       Οιανδήποτε έξοδον υπαλλήλου εκ της Τραπέζης, άνευ ειδικής εγγράφου αδείας εκδιδομένης εισηγήσει του αρμοδίου Τμηματάρχου και υπογραφομένης παρά του αρμοδίου Διευθυντού.

3.       Την απομάκρυνσιν εκ των Γραφείων παντός υπαλλήλου, άνευ ειδικής εγγράφου αδείας του αρμοδίου Τμηματάρχου, ην ούτος θέλει παρέχει μόνον εις περίπτωσιν απολύτου ανάγκης.

4.       Την παραμονήν  εις τους διαδρόμους της Τραπέζης δι’ οιονδήποτε λόγον.

5.       Την παραμονήν υπαλλήλων εις τα Γραφεία των καθ’ ώρας μη εργασίμους, άνευ ειδικής εγγράφου αδείας του Τμηματάρχου-Προισταμένου, θεωρημένης απο τον Τμηματάρχην Προσωπικού.

6.       Τας επισκέψεις και συνομιλίας υπαλλήλων της Τραπέζης μετά προσώπων ξένων προς την υπηρεσίαν, εκτός εις περίπτωσιν απολύτου εκτάκτου ανάγκης, μετ’ έγκρισιν του αρμοδίου Τμηματάρχου.

7.       Την ενέργειαν εράνων ή διάθεσιν λαχείων δι’ οιονδήποτε σκοπόν, άνευ προηγουμένης εγκρίσεως της Διοικήσεως.

Εφιστώμεν αμέριστον την προσοχήν των υπαλλήλων ως προς την αυστηράν και απαρέγκλιτον τήρησιν των υφισταμένων διαταγών.

α) Την χρησιμοποίησιν των γραφομηχανών μόνον δι’ υπηρεσιακούς σκοπούς. Καθιστώμεν προσωπικώς υπευθύνους τους χειριζομένους τας γραφομηχανάς (άρρενας ή θήλεις) δια πάσαν εν προκειμένω παράβασιν.

β) Την μετά το πέρας της εργασίας κάλυψιν των γραφομηχανών αυτών και την παράδοσιν των κλειδών εις τους αναπληρωτάς των Προισταμένων-Τμηματαρχών. Δι’ όσας γραφομηχανάς δεν υπάρχουσι ξύλινα ή μετάλλινα καλύμματα, να ζητηθούν αμέσως τοιαύτα παρά της Επιμελητείας.

γ) Την χρησιμοποίησιν γραφικής ύλης, και ιδία παντός είδους χάρτου, αποκλειστικώς και μόνον δι’ υπηρεσιακούς σκοπούς.

Κατά τας ώρας των συνεργείων ισχύουσι και εφαρμόζονται απαρεγλίτως, μετά μεγίστης αυστηρότητος, άπαντα τα δια της παρούσης εντελλόμενα μέτρα.

Εφιστώμεν και πάλιν την προσοχήν απάντων των υπαλλήλων όπως συμμορφώνωνται μετά πνεύματος απολύτου πειθαρχίας προς τας  διδομένας δια της παρούσης υπό της Διοικήσεως διαταγάς και συστάσεις.»

 

Η Εκδήλωσις της 28 Οκτωβρίου 1943 εις την Τράπεζαν της Ελλάδος ήτο η πρώτη ελληνική πράξις ανταρσίας εναντίον των Γερμανών, μετά την συνθηκολόγησιν της Ιταλίας. Δια την απελευθέρωσιν των συλληφθέντων, από της επομένης της συλλήψεώς των, εκινήθησαν με τρόπον συγκινητικόν όλαι αι ακαδημαικαί, επιστημονικαί και επαγγελματικαί οργανώσεις, καθώς και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Με εκκλήσεις, με διαμαρτυρίας, με διαβήματα εζήτουν να σώσουν από τα χέρια των δημίων τα θύματά των. Και, έως ένα μεγάλο σημείον, εις αυτήν την παναθηναικήν αλληλεγγύην οφείλεται η λύτρωσις όσων εσώθησαν…….

 

Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η ιστορία, ένα μικρό κομμάτι - συνεισφορά, του χώρου της Τράπεζας Ελλάδος, στο μεγάλο έπος της Εθνικής Αντίστασης του λαού μας. Μια μικρή ιστορία γραμμένη από απλούς ανθρώπους, με μήνυμα όμως διαχρονικό και με σημασία, ιδιαίτερα σήμερα που η πατρίδα μας βιώνει μια άλλου είδους κατοχή.

Κατοχή που στη θέση της Στρατιωτικής, υπάρχει η Πολιτική και Οικονομική εξάρτηση από Διεθνή κέντρα, που η καταλήστευση του πλούτου της χώρας δεν πηγαίνει για την συντήρηση ξένων στρατευμάτων αλλά για την αύξηση των κερδών πολυεθνικών επιχειρήσεων, καταδικάζοντας όλο και μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων και συνταξιούχων να ζουν στα όρια της φτώχειας, που οι πολίτες δεν κλείνονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης αλλά σε σύγχρονα κάτεργα, με εργασιακές σχέσεις, δικαιώματα, μισθούς και συνθήκες εργασίας «γαλέρας», που στη θέση του όπλου, οι σύγχρονοι κατακτητές, κραδαίνουν τον ανεξόφλητο λογαριασμό της δόσης του δανείου και της πιστωτικής κάρτας.

Είναι ένα μήνυμα σαφές και απαιτητικό που είναι χρέος όλων μας να το διαβάσουμε σωστά.

Δεν επαιτεί υποκριτικές εκδηλώσεις μνήμης και έκφραση τιμής για τους πρωταγωνιστές, αντίθετα απαιτεί θέση, άποψη και κυρίως δράση απέναντι σε όλα όσα και όσους καταδυναστεύουν και σήμερα τον λαό μας.

Αν δεν διαβαστεί σωστά αντί για απότιση  τιμής στους συναδέλφους μας…, εκείνους «του ανθρώπινου κύκλου»,  των μελών του Δ.Σ. του ΣΥΤΕ (που με ευθύνη τους πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση και τους οποίους  καταζητούσαν οι Γερμανοί), του Κώστα Πολιτάκη, του Γιάννη Λυγκιάρη, της Δέσποινας Βαικούση που τραυματίστηκαν στην συγκέντρωση, του Νίκου Βεργή, του Ανδρέα Οικονομόπουλου καθώς και του Δημήτρη Τσελένη που στάλθηκε εξόριστος στην Ελ Τάμπα, των απολυμένων το 1948 Δήμητρας Αντωνάτου, Φοίβου Ανωγειανάκη, Κωνσταντίνου Ζάνου, Ολυμπίας Θεοδώρου, Ιωάννας Μάνου, των εκτοπισμένων σε στρατόπεδο συγκέντρωσης Νίκου Μαυράκη, Σοφίας Μαυράκη, Μαίρης Σισμανώφ, και κυρίως στη μνήμη του Βασίλη Κακαράντζα και του Γιώργου Κρικέλλη που εκτελέστηκαν σε στρατόπεδο στην Αυστρία,  …θα εκτοξεύαμε ύβρη.

                                                                                                       

 

Βασίλης Χάμος                             

Εκπρόσωπος της ΕΣΑΚ στο Δ.Σ. του ΑΤΠΣΥΤΕ

 

 

(Τα ονόματα πάρθηκαν από το προλογικό σημείωμα του μυθιστορήματος «Η ΕΥΓΕΝΗΣ ΑΠΑΤΗ»  της Ιωάννας Τόμπρου μετά την ευγενική συγκατάθεσή της).

 

 

 

web analytics

Τελευταία ενημέρωση σελίδας: 05 Δεκεμβρίου 2008