Η κρίση και οι τράπεζες

Με τη δημοσιοποίηση της Έκθεσης της BlackRock για τις ελληνικές τράπεζες αποσαφηνίζεται, ως ένα βαθμό, το πρόβλημα των τραπεζών. Έτσι προκύπτει ότι εκτός από τα 40,5 δισ. που χρειάζονται για την ανακεφαλαιοποίηση, άλλα 46,8 δισ. είναι τα επισφαλή δάνεια από τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι ζημιές από το κούρεμα υπολογίζονται σε 37,7 δισ. ευρώ, τα οποία μαζί με τα 46,8 δισ. επισφαλή οδηγούν σε εκτιμώμενες ζημιές 84,5 δισ. ευρώ ή το ιλιγγιώδες 42% του ΑΕΠ. Αν υπολογίσουμε τη συνεχιζόμενη ύφεση, άρα την περαιτέρω επιδείνωση των μακροοικονομικών συνθηκών καθώς και το κόστος από την πρόσφατη επαναγορά, οι κεφαλαιακές ανάγκες θα αποδειχθούν πολύ μεγαλύτερες. Και όλες μαζί γίνονται δημόσιο χρέος δηλαδή ένας λογαριασμός που θα απαιτηθεί να πληρώσει ο λαός. Ο συνεργάτης μας Γιάννης Δερπανόπουλος, αν και όταν έγραφε το άρθρο του δεν είχε δημοσιευθεί η Έκθεση της BlackRock, αναλύει με επάρκεια το όλο ζήτημα της σχέσης της κρίσης και των τραπεζών.

Του Γιάννη Δερπανόπουλου* από την ΕΠΟΧΗ της 30/12/2012

Το θέ­μα των τρα­πε­ζών έ­χει α­πα­σχο­λή­σει σε με­γά­λο βαθ­μό την ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία και ό­χι ά­δι­κα. Πολ­λές α­πο­φά­σεις πάρ­θη­καν με το «δή­θεν συμ­φέ­ρον» των τρα­πε­ζών κα­τά νου σε συν­θή­κες α­δια­φά­νειας και κα­τα­να­γκα­σμού. Με το πρό­σχη­μα να μην κα­ταρ­ρεύ­σει το εγ­χώ­ριο τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα, οι ε­κά­στο­τε κυ­βερ­νή­σεις, α­πό το 2007 μέ­χρι σή­με­ρα, προ­χώ­ρη­σαν σε βε­βια­σμέ­να μέ­τρα φορ­τώ­νο­ντας πε­ρί τα 60 δισ. στο δη­μό­σιο χρέ­ος (δη­λα­δή στις πλά­τες του λα­ού - χώ­ρια οι εγ­γυή­σεις) δί­χως να υ­πάρ­χει έ­να ε­πε­ξερ­γα­σμέ­νο σχέ­διο α­ντι­με­τώ­πι­σης της κρί­σης.

Οι τρά­πε­ζες προέ­βαλ­λαν στα­θε­ρά την ά­πο­ψη πως για την κα­τά­ντια στην ο­ποία βρί­σκο­νται οι ί­διες, υ­πεύ­θυ­νο εί­ναι το δη­μό­σιο που ή­ταν α­φε­ρέγ­γυο ή που δεν προ­χώ­ρη­σε στις πε­ρί­φη­μες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις. Και έ­τσι βρι­σκό­μα­στε σή­με­ρα στο ση­μείο το τρα­πε­ζι­κό μας σύ­στη­μα να χρω­στά­ει πά­νω α­πό 120 δισ. στην Τρά­πε­ζα Ελλά­δας (που με τη σει­ρά της τα χρω­στά­ει στο ευ­ρω­παϊκό σύ­στη­μα τρα­πε­ζών), να έ­χει αρ­νη­τι­κή κα­θα­ρή θέ­ση, να α­ντι­με­τω­πί­ζει την προο­πτι­κή της κρα­τι­κο­ποίη­σης (για να με­τα­πω­λη­θεί αρ­γό­τε­ρα σε ξέ­να συμ­φέ­ρο­ντα).

Η αρ­χή του προ­βλή­μα­τος

Αλλά ας πά­ρου­με τα πράγ­μα­τα λί­γο α­πό την αρ­χή. Έχο­ντας πρω­το­στα­τή­σει στην προ­πα­γάν­δα¹ υ­πέρ της ει­σό­δου της χώ­ρας στο ευ­ρώ, οι τρά­πε­ζες προ­χώ­ρη­σαν σε γεν­ναίες χο­ρη­γή­σεις δα­νείων τα ε­πό­με­να χρό­νια. Έτσι, το διά­στη­μα 2001 - 2008, ε­νώ οι κα­τα­θέ­σεις δι­πλα­σιά­στη­καν, τα δά­νεια τρι­πλα­σιά­στη­καν. Δεν α­ντι­λή­φτη­καν πως μια χώ­ρα ό­πως η Ελλά­δα, με δο­μι­κό ε­ξω­τε­ρι­κό έλ­λειμ­μα, θα α­ντι­με­τώ­πι­ζε αρ­γά ή γρή­γο­ρα πρό­βλη­μα ε­πι­βίω­σης στη ζώ­νη του ευ­ρώ λό­γω της ε­κροής χρη­μά­των στο ε­ξω­τε­ρι­κό (ή του υ­πέρ­με­τρου δα­νει­σμού α­να­γκαίου για τη δια­τή­ρη­ση των νο­μι­σμα­τι­κών με­γε­θών).

Από την εί­σο­δο της χώ­ρας στο ευ­ρώ ως το 2011, το σω­ρευ­τι­κό έλ­λειμ­μα τρε­χου­σών συ­ναλ­λα­γών έ­φτα­σε τα 226 δισ. Αυ­τά εί­ναι τα χρή­μα­τα που έ­φυ­γαν στο ε­ξω­τε­ρι­κό για ει­σα­γω­γές πέ­ρα α­πό αυ­τά που ει­σέρ­ρευ­σαν α­πό ε­ξα­γω­γές α­γα­θών και υ­πη­ρε­σιών. Τό­σο θα εί­χαν μειω­θεί και οι κα­τα­θέ­σεις το ί­διο διά­στη­μα εάν δεν εί­χε δα­νει­στεί το δη­μό­σιο συ­νο­λι­κά άλ­λα 236 δισ.²

Αυ­τή την αλ­λη­λε­ξάρ­τη­ση τρα­πε­ζών και κρά­τους οι τρα­πε­ζί­τες δεν την α­ντε­λή­φθη­σαν ή δεν την α­ξιο­λό­γη­σαν με τον δέ­ο­ντα τρό­πο. Κοι­τά­ζο­ντας μό­νο τα του οί­κου τους και α­γνοώ­ντας πως η α­τμο­μη­χα­νή της χώ­ρας ή­ταν α­πο­κλει­στι­κά και μό­νο ο δα­νει­σμός, προ­χώ­ρη­σαν και σε «ε­πε­κτα­τι­κές κι­νή­σεις» στα Βαλ­κά­νια. Όταν, ό­μως, η κρί­ση χτύ­πη­σε για τα κα­λά το 2010, η λύ­ση της με­τα­τρο­πής του συ­νό­λου του χρέ­ους σε ε­θνι­κό (το­πι­κό) νό­μι­σμα³ α­πο­κλεί­στη­κε λό­γω του ό­τι οι τρά­πε­ζες ή­ταν «α­νοιγ­μέ­νες» στο ε­ξω­τε­ρι­κό και ά­ρα κιν­δύ­νευαν να χά­σουν τις ε­πεν­δύ­σεις τους αυ­τές. Αντί­θε­τα, πρω­το­στά­τη­σαν στο να ε­ξυ­μνούν την α­να­γκαιό­τη­τα του στα­θε­ρο­ποιη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος (βλέ­πε μνη­μό­νιο) μα­ζί με την ε­σω­τε­ρι­κή υ­πο­τί­μη­ση και τις πε­ρί­φη­μες (αν ό­χι αό­ρα­τες) με­ταρ­ρυθ­μί­σεις. Πά­λι δεν α­ντι­λή­φθη­καν πως α­πό τα πρώ­τα θύ­μα­τα της ε­σω­τε­ρι­κής υ­πο­τί­μη­σης θα εί­ναι (μα­ζί με τους κου­ρε­μέ­νους πο­λί­τες) και οι τρά­πε­ζες. Πώς μπο­ρεί να εί­ναι δια­φο­ρε­τι­κά ό­ταν τα δά­νεια μέ­νουν στα­θε­ρά ε­νώ το ει­σό­δη­μα του κό­σμου μειώ­νε­ται;

Ο θλι­βε­ρός α­πο­λο­γι­σμός

Έτσι φτά­σα­με στον θλι­βε­ρό α­πο­λο­γι­σμό του σή­με­ρα: οι τρά­πε­ζες έ­χουν συ­νο­λι­κά δά­νεια 305 δισ. και κα­τα­θέ­σεις 180 δισ. (κα­τοί­κων και μη). Άρα έ­χουν μια δα­νεια­κή τρύ­πα 125 δισ. που την κα­λύ­πτουν με δα­νει­σμό α­πό την Τρά­πε­ζα Ελλά­δας (η ο­ποία με τη σει­ρά της χρω­στά­ει α­ντί­στοι­χα πο­σά στην Budesbank κι άλ­λες κε­ντρι­κές ευ­ρω­παϊκές τρά­πε­ζες). Από αυ­τά τα 305 δισ. δά­νεια μας λέ­νε πως έ­χουν ε­πι­σφά­λειες γύ­ρω στο 15% (που μάλ­λον εί­ναι πε­ρισ­σό­τε­ρα αλ­λά η α­δια­φά­νεια εί­ναι εκ­κω­φα­ντι­κή - δεν έ­χει δη­μο­σιευ­τεί α­κό­μα η έκ­θε­ση της Blackrock) ά­ρα μια πε­ραι­τέ­ρω τρύ­πα των 46 δισ. Για τα δά­νεια αυ­τά και μό­νο χρειά­ζο­νται κε­φά­λαια ί­σα με το 9% αυ­τών ή 27,5 δισ. Συ­μπτω­μα­τι­κά, τό­ση θα εί­ναι και η προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη α­να­κε­φα­λαιο­ποίη­ση.

Θέ­λουν μή­πως να πι­στέ­ψου­με πως δεν υ­πάρ­χει α­νά­γκη α­να­πλή­ρω­σης για τα προ­βλη­μα­τι­κά δά­νεια των 45 δισ. (που στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα εί­ναι αρ­κε­τά πα­ρα­πά­νω); Από το μειω­μέ­νης α­ντί­λη­ψης (και έ­μπνευ­σης) PSI οι τρά­πε­ζες κα­τέ­γρα­ψαν ζη­μιές άλ­λα 45 δισ. (75% των ο­μο­λό­γων δη­μο­σίου και των δα­νείων στη γε­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση με σύ­νο­λο 60 δισ.). Άρα οι τρά­πε­ζες έ­χουν ζη­μίες 35 δισ. α­πό τα δά­νεια (υ­πο­θέ­του­με 75% ζη­μιά στα προ­βλη­μα­τι­κά), 45 δισ. α­πό το PSI και πε­ραι­τέ­ρω α­νά­γκη κε­φα­λαίων ί­ση με το 9% του χαρ­το­φυ­λα­κίου τους (27,5 δισ. κα­τά ε­λά­χι­στα), δη­λα­δή σύ­νο­λο 117,5 δισ. Ένα­ντι αυ­τού του πο­σού, το δη­μό­σιο ε­πι­βα­ρύν­θη­κε 18,5 δισ. α­πό την α­να­κε­φα­λαιο­ποίη­ση του Μαΐου, 27,5 δισ. με αυ­τή που εί­ναι στα σκα­ριά τώ­ρα, συν κά­ποια 44 δισ. που (υ­πο­τί­θε­ται) εί­χαν οι τρά­πε­ζες σε κε­φά­λαια πριν α­πό το PSI. Με α­πλή α­ριθ­μη­τι­κή φαί­νε­ται πως θα υ­πάρ­ξει μια α­νε­πάρ­κεια 17 δισ. και πά­νω σε κε­φά­λαια για τα ο­ποία θα ε­νη­με­ρω­θού­με προ­σε­χώς.

Τώ­ρα, α­να­φο­ρι­κά με την πο­λυ­συ­ζη­τη­μέ­νη α­να­κε­φα­λαιο­ποίη­ση, τα 17,5 δισ. α­πό τα 27,5 θα εί­ναι σε μορ­φή με­το­χών ε­νώ τα υ­πό­λοι­πα 10 δισ. σε με­τα­τρέ­ψι­μα -υ­πό ό­ρους-ο­μό­λο­γα («coco’s»). Για να μεί­νουν οι τρά­πε­ζες κά­τω α­πό τα ση­με­ρι­νά ι­διω­τι­κά χέ­ρια θα πρέ­πει οι μέ­το­χοι να κα­τα­βά­λουν το 10% της αύ­ξη­σης των 17,5 δισ. ή τα 1,75 δισ. Για 3 α­πό τις 4 με­γά­λες τρά­πε­ζες η κά­λυ­ψη του πο­σού αυ­τού φαί­νε­ται χλω­μή με α­πο­τέ­λε­σμα οι τρά­πε­ζες αυ­τές (αν ό­χι το σύ­νο­λο των τρα­πε­ζών) να τε­θούν κά­τω α­π’ τον έ­λεγ­χο της τρόι­κας. Έπει­τα, αυ­τές οι τρά­πε­ζες θα με­τα­πω­λη­θούν σε νέα τρα­πε­ζι­κά συμ­φέ­ρο­ντα του ε­ξω­τε­ρι­κού.

Οι συ­νέ­πειες

Συ­νο­ψί­ζο­ντας, μπο­ρού­με να κα­τα­λή­ξου­με στα ε­ξής συ­μπε­ρά­σμα­τα στο βαθ­μό που συ­νε­χί­σου­με να κι­νού­μα­στε στο μέ­χρι τώ­ρα πλαί­σιο:

- Οι τρά­πε­ζες θα τε­θούν κά­τω α­πό τον έ­λεγ­χο της τρόι­κας. Δη­λα­δή, ε­κεί που πή­γαν να γλυ­τώ­σουν τα βαλ­κα­νι­κά υ­πο­κα­τα­στή­μα­τά τους, θα χά­σουν α­κό­μα και την ί­δια τους την έ­δρα.

- Η συ­νε­χι­ζό­με­νη α­νε­πάρ­κεια κε­φα­λαίων, μα­ζί με την υ­πέρ­με­τρη ε­ξάρ­τη­ση τους α­πό την Τρά­πε­ζα Ελλά­δας, θα κα­τα­στή­σει δύ­σκο­λη, αν ό­χι α­δύ­να­τη, τη χρη­μα­το­δό­τη­ση της πραγ­μα­τι­κής οι­κο­νο­μίας.

- Σε δεύ­τε­ρη φά­ση οι τρά­πε­ζες θα πε­ρά­σουν σε ξέ­να ι­διω­τι­κά χέ­ρια.

- Τό­τε οι διά­φο­ρες ση­με­ρι­νές α­δυ­να­μίες και α­νε­πάρ­κειες κα­τά τρό­πο μα­γι­κό θα ε­κλεί­ψουν.

- Στο με­τα­ξύ, οι δα­νειο­λή­πτες θα συ­νε­χί­σουν να στε­νά­ζουν κά­τω α­πό δά­νεια που δεν κου­ρεύ­τη­καν με τρό­πο α­ντί­στοι­χο με τα ει­σο­δή­μα­τά τους. Οι τρά­πε­ζες (με τις νέες ι­διο­κτη­σίες τους) θα εί­ναι δυ­νη­τι­κά οι με­γα­λύ­τε­ροι ι­διο­κτή­τες στη χώ­ρα.

- Στο με­τα­ξύ, ε­πί­σης, οι κα­τα­θέ­τες θα ε­ξα­κο­λου­θούν να α­πο­λαμ­βά­νουν τις κα­τα­θέ­σεις τους σε ευ­ρώ ά­σχε­τα αν το τί­μη­μα γι’ αυ­τό θα εί­ναι το να φορ­τω­θεί το δη­μό­σιο (δη­λα­δή οι πο­λί­τες του αύ­ριο) με βά­ρος σχε­δόν ί­σο με το σύ­νο­λο αυ­τών των κα­τα­θέ­σεων.

- Όλα στο ό­νο­μα της πα­ρα­μο­νής της χώ­ρας στο ευ­ρώ.

Ση­μειώ­σεις

1. Δυ­στυ­χώς στην Ελλά­δα τα σο­βα­ρά θέ­μα­τα σπά­νια τέ­θη­καν σε δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση και α­κό­μα πιο σπά­νια σε δη­μο­ψή­φι­σμα.

2. Βέ­βαια αν δεν εί­χε δα­νει­στεί το δη­μό­σιο αυ­τά τα πο­σά, η οι­κο­νο­μία θα εί­χε συρ­ρι­κνω­θεί προ πολ­λού. Αυ­τό ό­μως δεν έ­κα­νε την κα­τά­στα­ση πιο βιώ­σι­μη.

3. Με α­πλή νο­μο­θε­τι­κή πρά­ξη.

* Ο Γιάν­νης Δερ­πα­νό­που­λος εί­ναι οι­κο­νο­μο­λό­γος και έ­χει ερ­γα­στεί ως σύμ­βου­λος για πολ­λά χρό­νια στον τρα­πε­ζι­κό κλά­δο.