Άνθρωποι στην παραγωγική ηλικία, άνεργοι, είναι στην πλειονότητά τους εκείνοι που καλούν στο 1018, τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία, που λειτουργεί από το 2007 ο Μη Κυβερνητικός Οργανισμός ΚΛΙΜΑΚΑ, με την υποστήριξη και την εποπτεία του υπουργείου Υγείας. Οι πρώτες αναλύσεις των στοιχείων με βάση τις περίπου 1.800 κλήσεις που έγιναν το α’ εξάμηνο του 2013 δείχνουν ποιοτική διαφοροποίηση στα χαρακτηριστικά των καλούντων σε σχέση με το παρελθόν. Στο μεγαλύτερο ποσοστό τους οι κλήσεις προέρχονται από άτομα21–25 ετών και 51-55 ετών. Σε ποσοστό 33,3% είναι άνεργοι και ακολουθεί ο ιδιωτικός τομέας με 13,6% -όχι οι ελεύθεροι επαγγελματίες όπως το 2012- και οι συνταξιούχοι με 10,6%.

«Το κυρίαρχο αίτημα πριν λίγα χρόνια είχε να κάνει με θέματα που άπτονται της ψυχικής υγείας. Αυτό το στοιχείο πλέον υπερκαλύπτεται από κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα» δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο επιστημονικός διευθυντής της ΚΛΙΜΑΚΑΣ, ψυχίατρος Κυριάκος Κατσαδώρος, με αφορμή τη 10η Σεπτεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης για την Αυτοκτονία.

Η κρίση είναι παράγοντας κινδύνου για τα ευάλωτα άτομα, σημειώνει ο κ. Κατσαδώρος για τη μεγάλη ποσοστιαία αύξηση των αυτοκτονιών στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, που αγγίζει το 43% το 2011 σε σχέση με το 2007. Όπως εξηγεί, η κρίση δεν δρα «αιτιολογικά», αλλά δημιουργεί ή επιδεινώνει αδιέξοδα κι έτσι μπορεί να φέρει στα άκρα ευάλωτους ανθρώπους, που σε άλλες συνθήκες δεν θα έφταναν σε αυτά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, εκτιμάται ότι στην πραγματικότητα οι αυτοκτονίες είναι περισσότερες αυτών που καταγράφονται. «Στη χώρα μας δεν υπάρχουν καθόλου στοιχεία για τις απόπειρες, οι οποίες σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία είναι 20 φορές περισσότερες των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών» λέει και προσθέτει: «Tο 2011 είχαμε 477 καταγεγραμμένες αυτοκτονίες, αυτό αντιστοιχεί σε 25-30 απόπειρες αυτοκτονίας την ημέρα ή 10.000 απόπειρες ετησίως».

Κρήτη, υψηλότερος δείκτης αυτοκτονιών

Το διάστημα Ιανουάριος 2013 – Αύγουστος 2013, το σύνολο των περιστατικών που αφορούν αυτοκτονίες και συλλέχθηκαν μέσω του Δικτύου Καταγραφής του Κέντρου Πρόληψης της Αυτοκτονίας είναι 231 άτομα (195 άντρες και36 γυναίκες).

Ο κ. Κατσαδώρος υπογραμμίζει πως «ο αριθμός αυτός δεν αντικατοπτρίζει τον αριθμό όλων των αυτοκτονιών που έχουν συμβεί κατά το συγκεκριμένο διάστημα, αλλά τις πληροφορίες που έχουν συλλεχθεί από το δίκτυο καταγραφής». Όπως προκύπτει τόσο από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ όσο και από την ανάλυση των στοιχείων του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας υπάρχουν κάποιες περιφέρειες με αυξημένο δείκτη αυτοκτονιών «χωρίς να γνωρίζουμε ακόμη τις ακριβείς αιτίες».

Τον υψηλότερο δείκτη αυτοκτονιών εμφανίζει η Κρήτη, όπου το 2011από το δίκτυο καταγράφηκαν 37 αυτοκτονίες, το 2012, 49 και το 2013 έως τις 27Αυγούστου 34 αυτοκτονίες. Ακολουθούν η Πελοπόννησος, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Δυτική Ελλάδα. Όπως εξηγεί ο κ. Κατσαδώρος, «δεν μπορεί να ειπωθεί με απόλυτη έννοια ότι η περιοχή με τα μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα έχει κατ’ ανάγκη τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονικότητας, παρόλα αυτά η αύξηση και η μείωση της ανεργίας συνδέονται με αντίστοιχη αύξηση ή μείωση της αυτοκτονικότητας».

Σύμφωνα με μελέτη σε 26 χώρες κράτη-μέλη της ΕΕ κατά την περίοδο1970-2007, 1% αύξηση του δείκτη ανεργίας σχετίζεται με 0,79% αύξηση του δείκτη αυτοκτονιών στις ηλικίες κάτω των 65 ετών. Επιπροσθέτως, αύξηση μεγαλύτερη του3% στον δείκτη ανεργίας επιφέρει αύξηση της τάξης του 4,45% στις αυτοκτονίες μίας χώρας, με τον αντίκτυπο να είναι ισχυρότερος στις καθαρά παραγωγικές ηλικίες (30- 44 ετών) του ανδρικού πληθυσμού.

Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018

Κατά μέσο όρο, δέκα άνθρωποι καλούν καθημερινά στο 1018, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο. Από τις κλήσεις, που είναι ανώνυμες και εμπιστευτικές, οι μισές γίνονται είτε από άμεσα αυτοκτονικά άτομα, δηλαδή πρόκειται για καλούντες που εμφανίζουν αυτοκτονικό ιδεασμό στο παρόν είτε από άτομα που ανησυχούν για κάποιον δικό τους άνθρωπο. Οι υπόλοιπες αφορούν άλλα ζητήματα ψυχοκοινωνικής φύσεως. Προφανώς ακόμα και σε καιρούς κρίσης, η αυτοκτονία παραμένει πολυπαραγοντική, υπογραμμίζει ο κ. Κατσαδώρος. Ποσοστό 90-95% των αυτοχείρων πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή (κατάθλιψη, σχιζοφρένεια,εξάρτηση από το αλκοόλ και άλλες ουσίες, διαταραχές προσωπικότητας, κα).

Σημειώνεται ότι 90% των αυτοκτονιών μπορούν να προληφθούν εάν το άτομο αναζητήσει βοήθεια ή κάποιος από το περιβάλλον του αντιληφθεί τι συμβαίνει. «Αισιόδοξο» χαρακτηρίζει ο κ. Κατσαδώρος το γεγονός ότι 41% των κλήσεων στο 1018 αφορούν άτομα που καλούν επειδή ανησυχούν για κάποιον δικό τους άνθρωπο.

Το 1018 εντάσσεται στο πλαίσιο του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, που λειτουργεί από την ΚΛΙΜΑΚΑ. Κατά το α΄εξάμηνο του 2013 οι άνθρωποι που παρακολουθούνται από το Κέντρο ανέρχονται σε 575.

Η αυτοκτονία κοινωνικό ταμπού

«Η αυτοκτονία είναι ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω μίας ενιαίας εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη του φαινομένου. Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει την αυτοκτονία ως κοινωνικό ταμπού» λέει ο κ. Κατσαδώρος και εξηγεί: «Η αύξηση των αυτοκτονιών δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της κοινωνικοοικονομικής κρίσης, που πλήττει τον ελληνικό πληθυσμό. Δεν είναι μόνο αποτέλεσμα μίας ψυχικής ασθένειας, που δεν ρυθμίστηκε επιτυχώς. Είναι, επίσης, αποτέλεσμα του εφησυχασμού, της ενοχής και του φόβου να αναγνωρίσουμε τι συμβαίνει δίπλα μας. Το στίγμα της αυτοκτονίας εκφράζεται ποικιλοτρόπως. Γνωρίζουμε έναν αριθμό σπιτιών μέσα στα οποία αυτοκτόνησαν άνθρωποι και δεν βρίσκονται πλέον γι αυτά ούτε ενοικιαστές ούτε και αγοραστές.Κανείς δεν θέλει να έχει ένα τέτοιο σπίτι στην κατοχή του. Γνωρίζουμε ότι ο κίνδυνος αυτοκτονίας για τα ευάλωτα άτομα αυξάνει σε περίπτωση που έχει αυτοκτονήσει ή αποπειραθεί να αυτοκτονήσει κάποιο μέλος της οικογένειας. Η εμπειρία μας έδειξε ότι όταν μία αυτοκτονία συμβεί σε δημόσιο χώρο, όπως πχ σταθμό τρένων, αυτό θα έχει επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του οδηγού, αλλά και σε έναν μεγάλο αριθμό ατόμων, που ήταν παρόντα».

Χαρακτηρίζει «αμήχανη» τη στάση της πολιτείας και κάνει λόγο για άγνοια και μη δυνατότητα αναγνώρισης και αντιμετώπισης του αυτοκτονικού ασθενούς από τις διάφορες επαγγελματικές ομάδες (ιατροί της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, εκπαιδευτικοί, ιερείς κλπ) που επιδείνωσαν την κατάσταση. Η ΚΛΙΜΑΚΑ έχει προτείνει στην πολιτεία την εθνική στρατηγική για την πρόληψη του φαινομένου. Το έργο, όπως λέει ο κ. Κατσαδώρος, έχει πάρει έγκριση σκοπιμότητας, όμως η πολιτεία ακόμη δεν έχει προχωρήσει στην υλοποίησή του.

Ο ρόλος των ΜΜΕ

Αναφερόμενος στον ρόλο των μαζικών μέσων ενημέρωσης, ο κ.Κατσαδώρος υπογραμμίζει ότι «περιγράφουν μια αυτοκτονία ως ηρωική πράξη με πολιτικό περιεχόμενο, όμως, αυτό δεν συνηχεί με την πραγματικότητα. Η αυτοκτονία δεν θα πρέπει να υπεραπλουστεύεται. Παρά την ειδησεογραφική αξία που μπορεί να έχει, η λεπτομερής περιγραφή μιας αυτοκτονίας (τόπος, τρόπος κλπ)έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να οδηγήσει σε μιμητικές συμπεριφορές».

Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, στις 10Σεπτεμβρίου, οργανώνονται από την ΚΛΙΜΑΚΑ σειρά εκδηλώσεων. Θα δοθεί συνέντευξη Τύπου, όπου θα παρουσιαστούν η επίσημη ελληνική έκδοση των οδηγών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), με τίτλο «Πρόληψη της Αυτοκτονίας: Μια πηγή ενημέρωσης για τους αστυνομικούς, τους πυροσβέστες κι άλλες υπηρεσίες πρώτης γραμμής» και «Πρόληψη της Αυτοκτονίας: Μια πηγή ενημέρωσης για τους επαγγελματίες των ΜΜΕ». Η ΚΛΙΜΑΚΑ, εξάλλου, θα είναι παρούσα, στις 24 με 28Σεπτεμβρίου, στο Όσλο της Νορβηγίας, όπου πρόκειται να πραγματοποιηθεί το Παγκόσμιο Συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, που διοργανώνεται κάθε δύο χρόνια από τη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP) «Πρόληψη της Αυτοκτονίας σε 5 ηπείρους– Καινοτόμες παρεμβάσεις και θεραπείες».

Πηγή: ΑΜΠΕ