Ποιοι και πþς προκÜλεσαν τη «φοýσκα» των ακινÞτων στις ΗΠΑ. Η κατÜρρευση της Lehman Brothers που γκρÝμισε την παγκüσμια οικονομßα. Η στÜση των κυβερνÞσεων: ανεργßα και λιτüτητα για τους πολßτες, ασυδοσßα για τα«τζÜνκια» των χρηματαγορþν
Του ΜπÜμπη ΜιχÜλη απü την Εφημερßδα των Συντακτþν, 15/9/2013
Η κατÜρρευση της αμερικανικÞς επενδυτικÞς τρÜπεζας Lehman Brothers στις 15 Σεπτεμβρßου του2008 χτýπησε την παγκüσμια οικονομßα σαν ατομικÞ βüμβα. ΜÝσα σε λßγα εικοσιτετρÜωρα η διατραπεζικÞ αγορÜ πÜγωσε, οι τραπεζικοß κολοσσοß üλου του πλανÞτη βρÝθηκαν στα πρüθυρα του λουκÝτου και τα διεθνÞ χρηματιστÞρια βοýτηξαν στα ΤÜρταρα. Το παγκüσμιο χρηματοπιστωτικü σýστημα οδηγÞθηκε Ýνα μüλις βÞμα πριν απü την ολοκληρωτικÞ του κατÜρρευση και ο κüσμος ξýπνησε με τον εφιÜλτη ενüς νÝου 1929. ΧρειÜστηκαν τρισεκατομμýρια δολÜρια -χρÞματα φορολογοýμενων πολιτþν- για να σωθοýν οι τρÜπεζες και το υπÜρχον σýστημα.
ΠÝντε χρüνια μετÜ, οι περισσüτερες απü τις μεγÜλες τρÜπεζες του κüσμου Ýχουν επανÝλθει στην προ κρßσης κερδοφορßα τους και με ελÜχιστους περιορισμοýς συνεχßζουν τις κερδοσκοπικÝς τους δραστηριüτητες. ΚυβερνÞσεις και πολßτες üμως που τις διÝσωσαν συνεχßζουν να πληρþνουν ακριβÜ το μÜρμαρο. Η παγκüσμια οικονομßα καρκινοβατεß, βουτηγμÝνη στη χειρüτερη ýφεση των τελευταßων 80 ετþν, τα κρÜτη αποδυναμþνονται διαρκþς συσσωρεýοντας τερÜστια χρÝη, ενþ οι πολßτες βιþνουν μαζικÞ ανεργßα, σκληρÞ λιτüτητα, φτωχοποßηση.
Αιτßα üλων αυτþν των βασÜνων εßναι αναμφßβολα οι ßδιοι οι τραπεζßτες. Αρρωστα «τζÜνκια»μιας αÝναης συσσþρευσης πλοýτου, ακüρεστα Üπληστοι για κÝρδος, οι τραπεζßτες πßστεψαν στην προηγοýμενη δεκαετßα üτι βρÞκαν τρüπο να εξοβελßσουν το επενδυτικü ρßσκο διÜ παντüς. Στην πραγματικüτητα εßχαν χÜσει τα ßχνη του.
ΚυβερνÞσεις και κεντρικοß τραπεζßτες, απü την Üλλη πλευρÜ, üχι μüνο δεν Üσκησαν την απαιτοýμενη εποπτεßα και Ýλεγχο προς αυτοýς, αλλÜ αντßθετα διευκüλυναν το Ýργο τους με τις πολιτικÝς απορρýθμισης που εφÞρμοσαν στα τελευταßα εßκοσι χρüνια.
Ολα Üρχισαν το 1999
Το κουτß της Πανδþρας Üνοιξε το 1999 με την κατÜργηση του νüμου Glass – Steegal.ΣυνταγμÝνος απü την εποχÞ του Νew Deal στη δεκαετßα του 1930, o νüμος αυτüς διαχþριζε τις επενδυτικÝς απü τις εμπορικÝς τρÜπεζες. Η κατÜργησÞ του Üνοιξε τον δρüμο σε καθαρÜ εμπορικÝς τρÜπεζες üπως η Citigroup και η Deutsche Bank-που εßχαν ως βασικÞ τους δραστηριüτητα τη συσσþρευση καταθÝσεων και τη χορÞγηση δανεßων- να μπουν στο επικßνδυνο παιχνßδι των αγορþν.
Λßγο αργüτερα,στις αρχÝς τις δεκαετßας του 2000, προκειμÝνου να αντιμετωπιστοýν οι δυσÜρεστες επιπτþσεις της κατÜρρευσης της φοýσκας των μετοχþν εταιρειþν Ιντερνετ στον χρηματοπιστωτικü κλÜδο και την οικονομßα, ο τüτε πρüεδρος της Fed, Αλαν Γκρßνσπαν, προχþρησε σε δραστικÞ μεßωση των επιτοκßων. Απü 6,5% το 2000 το βασικü επιτüκιο της αμερικανικÞς ομοσπονδιακÞς τρÜπεζας υποχþρησε στο 1% το2003.
Η κßνηση αυτÞ τροφοδüτησε üμως μια νÝα φοýσκα, αυτÞ τη φορÜ στην αγορÜ ακινÞτων. Εχοντας πÜμφθηνο χρÞμα απü τη Fed στα χÝρια τους, οι τρÜπεζες Üρχιζαν να μοιρÜζουν ανεξÝλεγκτα χαμηλüτοκα στεγαστικÜ δÜνεια. Μεξικανοß μετανÜστες που δεν εßχαν στον Þλιο μοßρα, φτωχαδÜκια Αφροαμερικανοß που ζοýσαν στα γκÝτο των μεγαλουπüλεων, αγρüτες ακüμη και η… κουτσÞ Mary Ýτρεξαν üλοι να πÜρουν το δÜνειο που τους προσφερüταν απλüχερα και ν’ αγορÜσουν το δικü τους σπßτι,πιστεýοντας üσα διεμÞνυαν τüτε οι πωλητÝς των τραπεζþν. Οτι, δηλαδÞ, η τιμÞ του σπιτιοý τους θα ανεβαßνει διαρκþς, ξεπερνþντας την αξßα του ενυπüθηκου δανεßου τους. Αυτü ßσχυσε για κÜποια χρüνια, τα χρüνια ανÜπτυξης της φοýσκας. Μεταξý1997 και 2006, η τιμÞ των αμερικανικþν σπιτιþν αυξÞθηκε κατÜ 124% και η αποπληρωμÞ των στεγαστικþν δανεßων, ακüμη και αυτþν που εßχαν υψηλü ρßσκο(subprime), λüγω του φτωχοý ιστορικοý δανεισμοý του δανειολÞπτη, κυλοýσε ομαλÜ.Η συνÝχεια üμως Þταν διαφορετικÞ. Οταν κÜποιοι δανειολÞπτες Üρχισαν να αντιμετωπßζουν δυσκολßες στην αποπληρωμÞ των δανεßων τους, η φοýσκα Ýσκασε,παρασýροντας μαζß της δικαßους και αδßκους. Τον ΣεπτÝμβριο του 2008 οι τιμÝς των σπιτιþν εßχαν υποχωρÞσει 20% σε σχÝση με το 2006.
Τα στεγαστικÜ δÜνεια παντüς τýπου δεν Þταν üμως η μοναδικÞ πηγÞ απü την οποßα Ýψαξαν να βγÜλουν κÝρδος οι τραπεζßτες. Τα χαμηλÜ επιτüκια δανεισμοý της Fed τοýς þθησαν σε επενδýσεις υψηλüτερων αποδüσεων και ανÜληψη υψηλüτερου ρßσκου. Η υπερ-μüχλευση Þταν -και εδþ- ο τρüπος. Προχþρησαν Ýτσι στη μετατροπÞ των στεγαστικþν δανεßων που προσÝφεραν στην αμερικανικÞ αγορÜ σε χρηματιστηριακοýς τßτλους τα περιβüητα credit default obligations (CDO). ΠαρÜγωγα υποχρεþσεων χρÝους, δηλαδÞ, που Þταν διασφαλισμÝνα σε πακÝτα ενυπüθηκων δανεßων, αρκετÜ απü τα οποßα Þταν υψηλοý ρßσκου (subprime).
ΑΑΑ με το αζημßωτο
Στη συνÝχεια οι τρÜπεζες εξασφÜλιζαν υψηλÝς βαθμολογßες ΑΑΑ για τα προúüντα αυτÜ απü κορυφαßους οßκους αξιολüγησης üπως η Standard & Poor’s και η Moody’s. Οι οßκοι, που αμεßβονταν απü τις τρÜπεζες, Þταν υπερβολικÜ γενναιüδωροι στις αξιολογÞσεις αυτþν των προúüντων. Οι αξιολογÞσεις τους Þταν αυτÝς που διασφÜλιζαν την εμπορικÞ επιτυχßα των τßτλων σε üλο τον κüσμο. Απü την ΑμερικÞ Ýως την Ιαπωνßα οι επενδυτÝς αγüραζαν αυτοýς τßτλους γιατß τα ΑΑΑ των οßκων τους Ýπειθαν üτι η επÝνδυσÞ τους εßναι ασφαλÞς και προσοδοφüρα.
Οταν üμως η κατÜσταση στην αμερικανικÞ αγορÜ ακινÞτων Üλλαξε, τα τρωτÜ σημεßα αυτοý του εýθραυστου συστÞματος παραγωγÞς κÝρδους διερρÜγησαν, φÝρνοντας τον Αρμαγεδδþνα.Τα διασφαλισμÝνα σε στεγαστικÜ δÜνεια παρÜγωγα Ýχασαν παντελþς την αξßα τους και τα ασφαλÞ και βαθμολογημÝνα με ΑΑΑ CDO κατÝληξαν Üχρηστα χαρτιÜ. Η πþληση τους Þ η χρÞση τους ως εχÝγγυο για τον βραχυπρüθεσμο τραπεζικü δανεισμü Þταν πια αδýνατη. Η εμπιστοσýνη εßχε χαθεß και καμßα τρÜπεζα δεν Þθελε να δανεßσει στην Üλλη. Η κρßση που ξÝσπασε ανÝδειξε σε üλο της το μεγαλεßο την απελπιστικÞ ανεπÜρκεια ασφαλιστικþν δικλßδων στο τραπεζικü σýστημα, τα σαθρÜ θεμÝλια στα οποßα οικοδομÞθηκε üλα αυτÜ τα χρüνια η Üλογη μεγÝθυνση του χρηματοπιστωτικοý τομÝα.
………………………………………………
Ο ρüλος των οßκων αξιολüγησης
Ο ακριβÞς ρüλος των τριþν τρομερþν οßκων αξιολüγησης ( Moody’s, Standard & Poor’s Fitch) στο φοýσκωμα της αμερικανικÞς αγορÜς στεγαστικÞς πßστης αποκαλýφθηκε στις ακροÜσεις της ΕπιτροπÞς Αγγελßδη και της αρμüδιας ΕπιτροπÞς Ερευνþν της Γερουσßας. «Δεν Þταν τßποτα Üλλο απü Ýνα εργοστÜσιο παραγωγÞς αξιολογÞσεων ΑΑΑ κατ’ εντολÞν των πελατþν τους, δηλαδÞ των επενδυτικþν τραπεζþν της Wall Street» εßπε ο πρüεδρος της πρþτης, ο Ελληνοαμερικανüς Φιλ Αγγελßδης. Οι οßκοι εßναι σαν τους «δικαστÝς που τα πιÜνουν απü τον Ýνα εκ των δýο αντιδßκων προκειμÝνου να εκδþσουν ευνοúκÞ γι’ αυτüν απüφαση» εßπε ο ομüλογüς του της δεýτερης, Καρλ ΛεβÜιν. Και στις δýο επιτροπÝς αποδεßχτηκε περßτρανα üτι οι οßκοι Ýδιναν επß χρüνια την υψηλüτερη βαθμολογßα ΑΑΑ σε επενδυτικÜ προúüντα-σκουπßδια των τραπεζþν. «Το σýστημα επÝτρεψε στις τρÜπεζες να πωλοýν υψηλοý κινδýνου προúüντα σε μπουκÜλια με ετικÝτα χαμηλοý ρßσκου» εßπε χαρακτηριστικÜ ο ΛεβÜιν. Ο λüγος Þταν φυσικÜ οι αμοιβÝς των τραπεζþν, που Ýφταναν ακüμη και τα 1,4 εκατ. δολÜρια για κÜποιες αξιολογÞσεις.
………………………………………………
* 50 «ΣΩΣΙΒΙΑ»
Απü τον Οκτþβριο του 2008 οι 27 χþρες της Ε.Ε. Ýχουν πετÜξει περισσüτερα απü 50 σωσßβια στις τρÜπεζες. Η συνολικÞ βοÞθεια -ενÝσεις κεφαλαßου, παροχÞς ρευστüτητας και εγγυÞσεων- ισοδυναμεß με το 43,6% του ΑΕΠ των 27 χωρþν.
* 10 ΤΡΙΣ. ΔΟΛΑΡΙΑ!
Η αμερικανικÞ κυβÝρνηση δαπÜνησε, εγγυÞθηκε Þ δÜνεισε περισσüτερα απü 10 τρισ. δολÜρια για τη διÜσωση των τραπεζþν. Εξ αυτþν η Fed χορÞγησε τα μισÜ, το υπουργεßο Οικονομικþν2,5 δισ. δολÜρια και τα υπüλοιπα η ΟμοσπονδιακÞ Εταιρεßα ΑσφÜλισης ΚαταθÝσεων(FDIC).
* ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ… ΔΑΝΕΙΑ
Οι τρÜπεζες δαπÜνησαν τα περισσüτερα απü οποιονδÞποτε Üλλο κλÜδο στις προεκλογικÝς εκστρατεßες των προεδρικþν του 2004 και του 2008 στις ΗΠΑ για την προþθηση των υποψηφßων.
* ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ
Ενα απü τα βασικÜ επιχειρÞματα της πολυδÜπανης διÜσωσης των τραπεζþν Þταν ο συστημικüς κßνδυνος, üτι δηλαδÞ Þταν πολý μεγÜλες για να αφεθοýν να καταρρεýσουν. ΠÝντε χρüνια üμως απü την κρßση, αυτÝς εßναι μεγαλýτερες. Το ενεργητικü της μεγαλýτερης τρÜπεζας των ΗΠΑ JP Morgan ανÝρχεται στα 2,4 τρισ. δολÜρια σÞμερα Ýναντι 1,6 τρισ. δολαρßων το 2007. Η βρετανικÞ Lloyds Ýχει υπερδιπλÜσιο μÝγεθος σε σχÝση με το αντßστοιχο προ κρßσης. To 2007 υπÞρχαν μüνο 6 τρÜπεζες στον κüσμο με ενεργητικü μεγαλýτερο των 2 τρισ. δολαρßων. ΣÞμερα εßναι 13.
* 30 ΕΚΑΤ. ΝΕΟΙ ΑΝΕΡΓΟΙ
Περισσüτερα απü30 εκατομμýρια νÝους ανÝργους δημιοýργησε η κρßση, εκτοξεýοντας το συνολικü τους αριθμü παγκοσμßως σε περισσüτερα απü 210 εκατομμýρια. Περßπου 22,5εκατομμýρια Üνθρωποι Ýχασαν τη δουλειÜ τους στις ανεπτυγμÝνες οικονομßες και εξ αυτþν τα 7,5 εκατομμýρια στις ΗΠΑ. Οι εργαζüμενοι, πιο τρωτοß απü ποτÝ, βιþνουν συνεχþς πιο «ελαστικÝς» συμβÜσεις εργασßας, συρρßκνωση της κοινωνικÞς τους προστασßας και ελαχιστοποßηση της διαπραγματευτικÞς τους ισχýος. ΑποτÝλεσμα, η μεγÝθυνση των ανισοτÞτων στους μισθοýς και στα εισοδÞματα.
* ΟΙ «ΔΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ»
Η μεταρρýθμιση του χρηματοπιστωτικοý συστÞματος και η υιοθÝτηση αυστηρüτερων κανüνων Þταν μια διαδικασßα απüλυτα ελεγχüμενη απü τους τραπεζßτες. Οι τρÜπεζες, μαζß με τις ασφαλιστικÝς εταιρεßες, τους συνδÝσμους επιχειρηματιþν και τους Üλλους ενδιαφερüμενους, απασχüλησαν þς το 2010 για την Üσκηση πßεσης στο ΚογκρÝσο 3.000λομπßστες και ξüδεψαν 1,3 δισ. δολÜρια. Παντοý εßχαν -και Ýχουν- κÜποιον δικü τους Üνθρωπο.
|
