Θεσμοί και δράσεις πρόληψης σωματικών και ψυχικών νοσημάτων λόγω συντροφικής βίας

Της Άννας Κο­ντο­θα­νά­ση*από την ΕΠΟΧΗ της 9/3/2014

Πλή­θος λό­γων, ψυ­χο­λο­γι­κοί,κοι­νω­νι­κοί, θε­σμι­κοί, οι­κο­νο­μι­κοί, α­κρω­τη­ριά­ζουν τό­σο την αί­σθη­ση του ε­γώ μας ό­σο και τα κί­νη­τρα των σχέ­σεών μας με το άλ­λο φύ­λο και δια­μορ­φώ­νουν τις σχέ­σεις μας σε κα­τά­στα­ση κά­ποιες φο­ρές α­νι­σο­τι­μίας. Ας δού­με τους θε­σμι­κούς ε­κεί­νους φραγ­μούς, που σε συ­νάρ­τη­ση με τους άλ­λους δυ­σκο­λεύουν τό­σο την α­πό­δρα­ση α­πό τις βίαιες σχέ­σεις ό­σο και την αυ­τό­νο­μη ύ­παρ­ξη και ε­πι­βίω­σή μας.

Ακό­μη και με­τά την τυ­πι­κά ι­σό­τι­μη οι­κο­γέ­νεια του νέ­ου οι­κο­γε­νεια­κού δι­καίου, δη­λα­δή με­τά το 1983, ο­πό­τε και ψη­φί­στη­κε ο νό­μος που κύ­ρω­νε τη Διε­θνή Σύμ­βα­ση για την ε­ξά­λει­ψη των δια­κρί­σεων λό­γω φύ­λου, α­κό­μη και με­τά την συ­νταγ­μα­τι­κή α­να­θεώ­ρη­ση του 2001, ο­πό­τε και ψη­φί­στη­κε το άρ­θρο 116 παρ. 2, που προ­βλέ­πει τις θε­τι­κές δια­κρί­σεις υ­πέρ των γυ­ναι­κών, για την ε­πί­τευ­ξη της ου­σια­στι­κής ι­σό­τη­τας,υ­πάρ­χουν θε­σμι­κές προ­βλέ­ψεις που ευ­νοούν την ε­σω­τε­ρί­κευ­ση της βίας του α­νω­τέ­ρου θεω­ρώ­ντας τη μά­λι­στα ως ψυ­χι­κά ε­πω­φε­λή. Έτσι, πα­ρα­τη­ρού­με στον Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα, στο άρ­θρο 344, που α­φο­ρά στη δίω­ξη του α­δι­κή­μα­τος του άρ­θρου 336, για το βια­σμό, ό­τι δύ­να­ται να στα­μα­τή­σει η ποι­νι­κή δίω­ξη που αρ­χί­ζει αυ­τε­πάγ­γελ­τα, ε­φό­σον δη­λώ­σει η γυ­ναί­κα-θύ­μα ό­τι θα τραυ­μα­τι­στεί ψυ­χι­κά α­πό τη δια­δι­κα­σία. Αυ­τή η πε­ρί­πτω­ση του ψυ­χι­κού τραυ­μα­τι­σμού κρύ­βει α­πό πί­σω α­πει­λές, πιέ­σεις, ε­ξα­γο­ρές χρη­μα­τι­κές και σε κά­θε πε­ρί­πτω­ση εί­ναι έω­λη, κα­θώς:

Με δε­δο­μέ­νο ό­τι ό­πως προ­κύ­πτει α­πό τη βι­βλιο­γρα­φία, το με­τα­τραυ­μα­τι­κό σύν­δρο­μο του βια­σμού εί­ναι έ­ντο­νο μεν, ιά­σι­μο ό­μως, ε­φό­σον πα­ρα­σχε­θεί ε­ντα­τι­κή ψυ­χο­λο­γι­κή φρο­ντί­δα στο θύ­μα, υ­πο­χρέω­ση της πο­λι­τείας εί­ναι η δίω­ξη του δρά­στη και ό­χι η πα­ρο­χή δυ­να­τό­τη­τας στο δρά­στη να α­πει­λή­σει ή με άλ­λο τρό­πο ε­πη­ρεά­σει το θύ­μα να υ­πα­να­χω­ρή­σει α­πό την κα­ταγ­γε­λία.

Εξάλ­λου, ση­μα­ντι­κή πρόο­δο στη θε­ρα­πεία του θύ­μα­τος α­πο­τε­λεί η κα­ταγ­γε­λία και η τι­μω­ρία του βια­στή,ό­πως πα­ρα­τη­ρούν οι ψυ­χο­λό­γοι και ε­γκλη­μα­το­λό­γοι, ό­χι η α­πο­σιώ­πη­ση της πρά­ξης. Επι­πλέ­ον, α­πο­τε­λεί α­νε­πί­τρε­πτη ρύθ­μι­ση η δυ­να­τό­τη­τα της δι­καιο­σύ­νης να α­πέ­χει α­πό αυ­τε­παγ­γέλ­τως διω­κό­με­νο έ­γκλη­μα,κα­θώς αυ­τά ι­δίως α­φο­ρούν ό­λη την κοι­νω­νία και δεν α­πο­τε­λούν δι­καίω­μα διά­θε­σης του θύ­μα­τος, πολ­λώ δε μάλ­λον που, ό­πως έ­χει α­πο­δει­χθεί, το θύ­μα ε­πι­θυ­μεί την τι­μω­ρία του δρά­στη και την άρ­ση της αυ­το­ε­νο­χο­ποίη­σης που συ­χνά αι­σθά­νε­ται συ­νε­πεία του με­τα­τραυ­μα­τι­κού συν­δρό­μου. Άλλες πε­ρι­πτώ­σεις ε­σω­τε­ρί­κευ­σης της βίας έ­χουν να κά­νουν με τη στά­ση της α­στυ­νο­μίας, τη στά­ση των ει­σαγ­γε­λέων και δι­κα­στών κ.λπ.

Ενδοοι­κο­γε­νεια­κή βία

Η βία κα­τά των γυ­ναι­κών πο­τέ δεν υ­πήρ­ξε πρό­βλη­μα υ­ψί­στης προ­τε­ραιό­τη­τας για την Ελλά­δα. Η Ελλά­δα κύ­ρω­σε τη Σύμ­βα­ση του Ο­ΗΕ στο Πε­κί­νο για την ε­ξά­λει­ψη κά­θε μορ­φής βίας κα­τά των γυ­ναι­κών το 1983. Όμως, πρώ­τη φο­ρά που α­σχο­λή­θη­κε το κρά­τος ή­ταν το 1988, ο­πό­τε ά­νοι­ξε και το πρώ­το κα­τα­φύ­γιο για γυ­ναί­κες θύ­μα­τα κα­κο­ποίη­σης, χω­ρίς να υ­πάρ­ξει κα­μία αλ­λα­γή στο νο­μο­θε­τι­κό πλαί­σιο.Η ψυ­χι­κή βία στο ζευ­γά­ρι δεν θεω­ρεί­το α­δί­κη­μα, ού­τε ο βια­σμός της συ­ντρό­φου-συ­ζύ­γου.Αλλά και λί­γες πε­ρι­πτώ­σεις κα­ταγ­γέλ­λο­νταν, α­κό­μη και σε σο­βα­ρά ζη­τή­μα­τα σω­μα­τι­κής βίας.

Το 2006 και με­τά πολ­λές προ­σπά­θειες των με­λών του γυ­ναι­κείου κι­νή­μα­τος στην Ελλά­δα και διε­θνώς, ψη­φί­στη­κε ο νό­μος 3500/2006 για την α­ντι­με­τώ­πι­ση της εν­δοοι­κο­γε­νεια­κής βίας.Πα­ρό­λο, που προ­βλέ­πει την κα­τάρ­γη­ση της λέ­ξης «ε­ξώ­γα­μη» συ­νου­σία στο α­δί­κη­μα του βια­σμού, δη­λα­δή δέ­χε­ται και το βια­σμό μέ­σα στο γά­μο,πα­ρό­λο που προ­βλέ­πει ε­παύ­ξη­ση των ποι­νών των βα­σι­κών ε­γκλη­μά­των ό­ταν γί­νο­νται μέ­σα στο ζευ­γά­ρι, πα­ρό­λο που προ­βλέ­πει α­να­μόρ­φω­ση του δρά­στη και συμ­βου­λευ­τι­κή του α­πό ει­δι­κούς, στα χα­μη­λά πλημ­με­λή­μα­τα, πα­ρό­λα αυ­τά, δεν έ­χει ε­φαρ­μο­στεί α­κό­μη ό­πως πρέ­πει και αυ­τό διό­τι, ό­πως α­να­φέ­ρε­ται και στην ει­ση­γη­τι­κή του έκ­θε­ση: «Ο νό­μος προ­τί­θε­ται να προστατέψει, ε­κτός των γυ­ναι­κών, και έ­να ευ­ρύ­τε­ρο κύ­κλο προ­σώ­πων, ό­πως τα παι­διά, οι η­λι­κιω­μέ­νοι,τα Α­ΜΕ­Α κ.λπ.), χω­ρίς να ε­πεμ­βαί­νει στην ι­διω­τι­κή ζωή των προ­σώ­πων της οι­κο­γέ­νειας και χω­ρίς να θί­γει τα ή­θη, τις α­ξίες και τις αρ­χές της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νίας. Την ί­δια στιγ­μή, μόλα ταύ­τα, α­να­γνω­ρί­ζει ό­τι η εν­δοοι­κο­γε­νεια­κή βία δεν εί­ναι έ­να ι­διω­τι­κό γε­γο­νός, αλ­λά μία σο­βα­ρή κοι­νω­νι­κή πα­θο­λο­γία, που πα­ρα­βιά­ζει τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, ι­διαί­τε­ρα των γυ­ναι­κών, που πλήτ­το­νται ι­διαί­τε­ρα α­πό το φαι­νό­με­νο».

Η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία

Πα­ρα­κο­λου­θού­με την α­γω­νία του νο­μο­θέ­τη να μη θι­γούν οι αρ­χές, οι α­ξίες και τα ή­θη της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νίας και η προ­σω­πι­κό­τη­τα των με­λών της οι­κο­γέ­νειας και τη συ­μπλή­ρω­σή της με μία ρη­το­ρι­κή πε­ρί δι­καιω­μά­των της γυ­ναί­κας. Εί­ναι εύ­κο­λο ε­πο­μέ­νως και έ­τσι έ­χει γί­νει, να σκε­φτεί κά­θε φο­ρά οι α­στυ­νο­μι­κοί, οι ει­σαγ­γε­λείς,οι δι­κα­στές, τα ή­θη, τις α­ξίες, τις αρ­χές της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νίας και να θεω­ρή­σει ο­ρι­σμέ­νες κα­ταγ­γε­λίες ως ήσ­σο­νος ση­μα­σίας. Ανα­φο­ρι­κά μά­λι­στα με την ποι­νι­κή δια­με­σο­λά­βη­ση, που προ­βλέ­πει ο νό­μος αυ­τός,δη­λα­δή την παύ­ση της ποι­νι­κής δίω­ξης αν ζη­τή­σει συγ­γνώ­μη ο δρά­στης και υ­πο­σχε­θεί να μην το ξα­να­κά­νει, κα­θώς και να μπει σε κα­τάλ­λη­λο θε­ρα­πευ­τι­κό μέ­τρο, ο τό­τε υ­πουρ­γός κ. Πα­πα­λη­γού­ρας εί­χε πει στη συ­ζή­τη­ση του νο­μο­σχε­δίου,στα πρα­κτι­κά της βου­λής, ό­τι α­πό αυ­τό το μέ­τρο δεν θα ω­φε­λη­θεί κα­νείς,εί­ναι θέ­μα δη­μό­σιας τά­ξης και α­πο­συμ­φό­ρη­σης των προ­σω­ρι­νών κρα­τή­σεων.Ο δε κ. Κο­σμί­δης, βου­λευ­τής της ΝΔ, εί­χε πει ό­τι ο βια­σμός στο γά­μο δεν εί­ναι ί­σης βα­ρύ­τη­τας με το βια­σμό ε­κτός γά­μου.

Ακό­μη και η θε­τι­κή πα­ρα­δο­χή του νο­μο­θε­τή­μα­τος ό­τι υ­πάρ­χει ψυ­χο­λο­γι­κή βία στο γά­μο που πρέ­πει να κα­ταγ­γέλ­λε­ται, δεν έ­χει ε­φαρ­μο­στεί στην πρά­ξη. Πα­ρό­λα αυ­τά, υ­πάρ­χουν α­ξιο­ση­μείω­τες α­πο­φά­σεις για βια­σμό μέ­σα στο γά­μο και για προ­σβο­λές της προ­σω­πι­κό­τη­τας α­να­φο­ρι­κά με το δια­ζύ­γιο, στη δια­δι­κα­σία δη­λα­δή των πο­λι­τι­κών δι­κα­στη­ρίων.

Δο­μές στή­ρι­ξης των γυ­ναι­κώ­ν

Το 2011, με πρω­το­βου­λία της τό­τε ΓΓΙ Μα­ρίας Στρα­τη­γά­κη, συ­στά­θη­κε νο­μο­πα­ρα­σκευα­στι­κή ε­πι­τρο­πή,προ­κει­μέ­νου να προ­σαρ­μο­στεί η νο­μο­θε­σία μας στη νο­μο­θε­σία της Ισπα­νίας,στον νό­μο 35/2004, που σύμ­φω­να με ό­λες τις γυ­ναι­κείες ορ­γα­νώ­σεις εί­ναι ο πλη­ρέ­στε­ρος στην προ­στα­σία των γυ­ναι­κών.

Μά­λι­στα ο νό­μος αυ­τός προ­βλέ­πει α­φε­νός ει­δι­κά δι­κα­στή­ρια για τις υ­πο­θέ­σεις βίας κα­τά των γυ­ναι­κών,τα οι­κο­γε­νεια­κά δι­κα­στή­ρια, κα­θώς και εκ­παί­δευ­ση στην ι­σό­τη­τα των δύο φύ­λων σε ό­λες τις φά­σεις της εκ­παί­δευ­σης και στα Α­ΕΙ, στους ει­δι­κούς για­τρούς, δι­κα­στές, ει­σαγ­γε­λείς, α­στυ­νο­μι­κούς, εκ­παι­δευ­τι­κούς που ε­μπλέ­κο­νται στο ζή­τη­μα, κα­θώς και συ­ντο­νι­σμό ό­λων των υ­πη­ρε­σιών με­τα­ξύ τους για την α­ντι­με­τώ­πι­ση του ζη­τή­μα­τος. Όμως, το νο­μο­θέ­τη­μα δεν προ­χώ­ρη­σε πο­τέ λό­γω έλ­λει­ψης χρη­μά­των, ό­πως ε­πι­κα­λέ­στη­κε η τό­τε κυ­βέρ­νη­ση.

Σή­με­ρα, υ­πάρ­χουν 12 δο­μές - η­με­ρή­σια κέ­ντρα συμ­βου­λευ­τι­κής γυ­ναι­κών, ε­νώ βρί­σκο­νται υ­πό δη­μιουρ­γία 19ξε­νώ­νες φι­λο­ξε­νίας γυ­ναι­κών και ή­δη υ­πάρ­χουν 2 ξε­νώ­νες του ΕΚ­ΚΑ έ­νας στην Αθή­να και έ­νας στη Θεσ­σα­λο­νί­κη.

Λει­τουρ­γεί α­κό­μη το 15900, συμ­βου­λευ­τι­κή γραμ­μή τη­λε­φώ­νου, ό­μως μό­νο στα ελ­λη­νι­κά και αγ­γλι­κά. ΄Ετσι, με­γά­λος α­ριθ­μός γυ­ναι­κών που δεν μι­λούν αυ­τές τις γλώσ­σες μέ­νει χω­ρίς συμ­βου­λές,ε­νώ δεν πρέ­πει να ξε­χνά­με και τις γυ­ναί­κες ρο­μά και τις πο­μά­κες και μου­σουλ­μά­νες της Θρά­κης, που πέ­ραν των άλ­λων προ­βλη­μά­των έ­χουν και το νό­μο της σα­ρία, που αν και α­ντι­συ­νταγ­μα­τι­κός και ε­να­ντίον της ΕΣ­ΔΑ συ­νε­χί­ζει να ι­σχύει, ε­νώ έ­χει κα­ταρ­γη­θεί α­πό το τουρ­κι­κό κρά­τος.

*Η Άννα Κο­ντο­θα­νά­ση είναι νο­μι­κός - ε­γκλη­μα­το­λό­γος