Ο συνδικαλισμüς Ýχει βρεθεß επανειλημμÝνα στο στüχαστρο της κριτικÞς μεγÜλου μÝρους της ελληνικÞς κοινωνßας, ιδιαßτερα στην εποχÞ των Μνημονßων. Ο ομüτιμος καθηγητÞς του ΠÜντειου Πανεπιστημßου και Επιστημονικüς ΔιευθυντÞς του Ινστιτοýτου Εργασßας της ΓΣΕΕ, ΣÜββας Ρομπüλης μßλησε στο Tvxs.gr για το συνδικαλιστικü κßνημα στα χρüνια της Μεταπολßτευσης, στο πλαßσιο του πολυÞμερου αφιερþματüς του. ΕπισÞμανε το διακýβευμα αλλÜ και την ανÜγκη για συσπεßρωση, υπογραμμßζοντας την επιτυχßα του συνδικαλιστικοý κινÞματος το 2001 ενÜντια στο νüμο Γιαννßτση, αλλÜ και την αδυναμßα να επαναλÜβει μια δρÜση με αντßστοιχη μαζικüτητα στα χρüνια των Μνημονßων.
Η πτþση της Χοýντας βρßσκει το συνδικαλιστικü κßνημα σε μια φÜση αποδεκατισμοý εξαιτßας φυλακßσεων πολλþν συνδικαλιστþν κατÜ τη διÜρκεια της επταετßας, αλλÜ και των διορισμÝνων απü τη δικτατορßα διοικÞσεων των συνδικÜτων. «Η περßοδος απü το 1974 Ýως το 1981 θα μποροýσε να χαρακτηριστεß ως ‘περßοδος αποκατÜστασης της δημοκρατßας του συνδικαλιστικοý κινÞματος’. ΑυτÞ η φÜση ολοκληρþνεται με το νüμο του 1982» επß ΠΑΣΟΚ. Πρüκειται για το νüμο 1264/1982«για τον εκδημοκρατισμü του συνδικαλιστικοý κινÞματος και την κατοχýρωση των συνδικαλιστικþν ελευθεριþν των εργαζομÝνων».
Η Üνθηση του επιχειρησιακοý συνδικαλισμοý
Οι απεργιακÝς κινητοποιÞσεις κατÜ την περßοδο της πρωθυπουργßας του Κωνσταντßνου ΚαραμανλÞ Þταν πολλÝς, με το συνδικαλιστικü κßνημα να επικεντρþνεται ωστüσο κυρßως στην αποκατÜσταση της δημοκρατικÞς λειτουργßας του, στην οποßα μεταξý Üλλων εντÜσσεται και το ζÞτημα των συλλογικþν συμβÜσεων εργασßας και διαπραγματεýσεων. Επßσης εκεßνη την περßοδο εμφανßζονται και τα πρþτα σπÝρματα επιχειρησιακοý συνδικαλισμοý, ενþ την εμφÜνισÞ τους σταδιακÜ κÜνουν και οι συνδικαλιστικÝς παρατÜξεις των κομμÜτων. «Βασικü στοιχεßο üμως εκεßνης της περιüδου εßναι η δημιουργßα των πρþτων επιχειρησιακþν σωματεßων»,τονßζει ο ΣÜββας Ρομπüλης.
¼πως εξηγεß με το νüμο του 1982 «δημιουργεßται Ýνα πλαßσιο δημοκρατικÞς λειτουργßας των συνδικÜτων και εßναι γεγονüς πως η Üνοδος του ΠΑΣΟΚ βοηθÜει στην ανÜπτυξη του συνδικαλιστικοý κινÞματος. Με το νüμο του ’82 τα συνδικÜτα ισχυροποιοýν τη θÝση τους στο τραπÝζι των διαπραγματεýσεων, ενþ τα χρüνια που θα ακολουθÞσουν το συνδικαλιστικü κßνημα παßζει σημαντικü ρüλο στις εξελßξεις και συμμετÝχει ενεργÜ στη διαμüρφωση του πλαισßου». Απü τις αρχÝς του’80 το ΠΑΣΟΚ ισχυροποιεßται στο συνδικαλιστικü κßνημα, üμως υπÞρξαν και οι ρÞξεις üπως την περßοδο επß υπουργßας ΑρσÝνη με πολλÜ στελÝχη της ΠΑΣΚΕ να εγκαταλεßπουν το κυβερνητικü Üρμα. Τις επüμενες δεκαετßας Ýχουμε την ανÜπτυξη και ενßσχυση του κλαδικοý συνδικαλισμοý και της ΓΣΕΕ ως κεντρικοý συνδικαλιστικοý οργÜνου.
Στη δεκαετßα του ’80 Ýνα απü τα βασικüτερα ζητÞματα εßναι αυτü της εξυγßανσης των ‘προβληματικþν επιχειρÞσεων’. Πρüκειται για ισχυρÝς επιχειρÞσεις της ελληνικÞς βιομηχανßας που κατÝρρεαν οικονομικÜ υπü το βÜρος των χρεþν που εßχαν συσσωρεýσει. «Εκεßνη την περßοδο ενισχýεται περαιτÝρω ο επιχειρησιακüς συνδικαλισμüς και μÝσω αυτοý διεκδικεßται η συνÝχιση της λειτουργßας των εταιρειþν και η διατÞρηση των θÝσεων εργασßας.Πραγματοποιοýνται μεγÜλες απεργßες απü επιχειρησιακÜ σωματεßα αλλÜ και με την κÜλυψη της ΓΣΕΕ και των ομοσπονδιþν».
¹ταν τüτε που το ΠΑΣΟΚ δημιουργεß και τον Οργανισμü Ανασυγκρüτησης ΕπιχειρÞσεων(ΟΑΕ) για την «εξυγßανση» των «προβληματικþν εταιρειþν», πολλÝς εκ των οποßων αφοý καθÜρισαν απü τα χρÝη μÝσω του ΟΑΕ πουλÞθηκαν και τελικÜ οι περισσüτερες Ýκλεισαν. «Βραχυχρüνια το κßνημα των επιχειρησιακþν σωματεßων στÝφεται με επιτυχßα, ωστüσο σε βÜθος χρüνου οι περισσüτερες απü αυτÝς τις εταιρεßες Ýκλεισαν», τονßζει χαρακτηριστικÜ ο κ. Ρομπüλης.
Στο πλαßσιο του νεοφιλελευθερισμοý
Ο διευθυντÞς του Ινστιτοýτου Εργασßας της ΓΣΕΕ υπογραμμßζει και το διεθνÝς πλαßσιο που ορßζει την εφαρμοζüμενη πολιτικÞ της περιüδου, επηρεÜζοντας αναπüφευκτα και τις διεκδικÞσεις του συνδικαλιστικοý κινÞματος. «Απü τα τÝλη της δεκαετßας του ’70 με την κρßση του πετρελαßου και την αýξηση του πληθωρισμοý διαμορφþνεται το νεοφιλελεýθερο καπιταλιστικü σýστημα. Η σχολÞ του ΣικÜγο δημιουργεß το τεχνικü υπüβαθρο για τη μετÜβαση απü το ‘φορντικü υπüδειγμα’ στο ‘νεοφιλελεýθερο υπüδειγμα’. ΒασικÞ αρχÞ αυτοý του υποδεßγματος Þταν πως για την αντιμετþπιση της κρßσης του πετρελαßου, τις επιπτþσεις της στην παγκüσμια οικονομßα και την αýξηση του πληθωρισμοý θα πρÝπει να υπÜρξει πλÞρης απελευθÝρωση του κεφαλαßου και της αγορÜς εργασßας με ατμομηχανÞ την παγκοσμιοποßηση. Εκεß εμφανßζεται και η πολιτικÞ των Ρßγκαν και ΘÜτσερ. Μια πολιτικÞ που εξαπλþνεται σταδιακÜ σε üλη την Ευρþπη στη συνÝχεια».
Η κυβÝρνηση ΜητσοτÜκη και η επιτυχßα του 2001
ΜαζικÝς και δυναμικÝς κινητοποιÞσεις ξεσποýν στα πρþτα χρüνια του ’90 επß κυβÝρνησης ΜητσοτÜκη. Το συνδικαλιστικü κßνημα δημιουργεß το μεγαλýτερο πρüβλημα στην τüτε κυβÝρνηση που επιχειρεß να προχωρÞσει σε αυτÞ τη μετÜβαση στο νεοφιλελεýθερο μοντÝλο με την απελευθÝρωση της αγορÜς εργασßας και του κεφαλαßου, μÝσω ιδιωτικοποιÞσεων και συρρßκνωση των κοινωνικþν δαπανþν. Η κυβÝρνηση ΜητσοτÜκη καταρρÝει και το ΠΑΣΟΚ επιστρÝφει στην εξουσßα. ¼μως και τα ΣοσιαλδημοκρατικÜ κüμματα Ýχουν μπει στη διαδικασßα της «μετÜβασης».
Το 2001 καταγρÜφεται η κορýφωση του συνδικαλιστικοý κινÞματος με το νομοσχÝδιο Γιαννßτση για το ασφαλιστικü. «Πρüκειται για τη μεγαλýτερη κινητοποßηση στην ιστορßα του συνδικαλιστικοý κινÞματος της μεταπολßτευσης. Οι κινητοποιÞσεις Γιαννßτση Þταν μια προßκα για το κßνημα», τονßζει ο κ. Ρομπüλης.
Σημαντικü στοιχεßο εκεßνων των κινητοποιÞσεων Þταν η συμβολÞ του Ινστιτοýτου Εργασßας της ΓΣΕΕ, το οποßο Ýχει δημιουργηθεß απü το 1990. «Για πρþτη φορÜ τεκμηριþνονται οι θÝσεις του συνδικαλιστικοý κινÞματος. Το 2001 το Ινστιτοýτο Εργασßας εßχε επεξεργαστεß το ασφαλιστικü σýστημα (στρεβλþσεις, κατακερματισμüς,ανισüτητα κ.α.) και εßχε παρουσιÜσει μια μεγÜλη πρüταση με μελÝτες, για το πως θα μποροýσαμε να περÜσουμε σταδιακÜ απü τα δεκÜδες ταμεßα στα τρßα μÝσα στα επüμενα χρüνια. Ο συνδυασμüς της τεκμηριωμÝνης πρüτασης και της ενημερωτικÞς δρÜσης απü τους συνδικαλιστÝς οδÞγησε στην ευαισθητοποßηση και την κινητοποßηση των εργαζομÝνων και των συνταξιοýχων. ¸τσι στους δρüμους κατÝβηκαν εκατοντÜδες χιλιÜδες Üνθρωποι. ¹ταν η πρþτη φορÜ που το συνδικαλιστικü κßνημα παρουσιÜζει μια επιστημονικÞ μελÝτη ως αντιπρüταση», σημειþνει ο ΣÜββας Ρομπüλης.
Το φαινüμενο της «ατομικüτητας»
Τα χρüνια που ακολοýθησαν μÝχρι το ξÝσπασμα της οικονομικÞς κρßσης και την Ýλευση της τρüικας το συνδικαλιστικü κßνημα μπαßνει σε μια περßοδο ýφεσης με εξαßρεση ορισμÝνες δυναμικÝς κινητοποιÞσεις σε επιμÝρους κλÜδους, üπως των ναυτεργατþν και των αγροτþν. Σημειþνεται πως οι πρþτοι το 2006 τερματßζουν την πολυÞμερη κινητοποιησÞ τους υπü το βÜρος της επιστρÜτευσης απü την κυβÝρνηση,Ýνα κατασταλτικü μÝτρο που θα χρησιμοποιηθεß κατÜ κüρον τα επüμενα χρüνια. ΜετÜ Ýρχεται η κρßση και μαζß της τα Μνημüνια. Το συνδικαλιστικü κßνημα φαßνεται να αδυνατεß να αντιδρÜσει σε βαθμü þστε να εμποδßσει την επÝλαση των αντεργατικþν και αντικοινωνικþν μÝτρων. Πολλοß Ýκαναν λüγο για «αλλοτρßωση» του συνδικαλιστικοý κινÞματος.
Ο κ. Ρομπüλης σχολιÜζει: «Δεν συμφωνþ πως υπÜρχει αλλοτρßωση. Το θÝμα εßναι πως οι δανειστÝς και οι ελληνικÝς κυβερνÞσεις εφÜρμοσαν Ýνα πρüγραμμα με το οποßο η ανεργßα εκτοξεýτηκε και το συνδικαλιστικü κßνημα βρÝθηκε στα üριÜ του. Η ανεργßα εßναι το βασικü φαινüμενο που αποδυναμþνει το συνδικαλιστικü κßνημα.ΒÝβαια κανεßς δεν μπορεß να παραβλÝψει πως υπÜρχει Ýνα ζÞτημα με την παραταξιοποßηση, καθþς εξαιτßας αυτÞς δεν υπÜρχει πλÞρης ανεξαρτησßα. Ωστüσο αυτü το φαινüμενο αντιμετωπßζεται με το Ινστιτοýτο Εργασßας μÝσω του οποßου παρÜγεται πολιτικÞ με βÜση την τεκμηρßωση και τις αυτοτελεßς αναλýσεις».
Την τελευταßα δεκαετßα οι εργαζüμενοι απομακρýνονται üλο και περισσüτερο απü τα σωματεßα, ενþ η συνδικαλιστικÞ ηγεσßα Ýχει κατηγορηθεß για τη στÜση που κρÜτησε με το ξÝσπασμα της κρßσης. «Εßναι γεγονüς πως ο δεßκτης συνδικαλιστικÞς πυκνüτητας εßναι μειωμÝνος», αναφÝρει ο κ. Ρομπüλης και συνεχßζει: «Αυτü νομßζω οφεßλεται στην οπισθοδρüμηση του συνδικÜτου, η οποßα σημειþνεται üταν στο πλαßσιο της σýγκρουσης η απþλειÜ εßναι οι θÝσεις εργασßας. Το ερþτημα εßναι τι θα μποροýσε το συνδικÜτο να κÜνει παραπÜνω;».
Πολλοß κατηγοροýν τη ΓΣΕΕ για τις μορφÝς δρÜσης που επÝλεξε και διερωτþνται γιατß τα συνδικÜτα δεν επανÝλαβαν την επιτυχημÝνη κινητοποßηση του 2001.«ΥπÜρχουν πολλÝς μορφÝς συνδικαλιστικÞς δρÜσης και το συνδικÜτο για να επιλÝξει τη μßα Þ την Üλλη μορφÞ θα πρÝπει να Ýχει δημιουργÞσει üλες τις προûποθÝσεις μια επιτυχοýς Ýκβασης. Αν για παρÜδειγμα προχωρÞσει σε μια απεργßα διαρκεßας για να εßναι επιτυχÞς η δρÜση απαιτεßται υψηλÞ συμμετοχÞ. Εγþ προσωπικÜ αντιμετωπßζω θετικÜ την απεργßα διαρκεßας, üμως για την επιτυχßα της χρειÜζεται πολý καλÞ προετοιμασßα. Σßγουρα η επιτυχßα της αντßδρασης στο νüμο Γιαννßτση αποτελεß Ýνα μÜθημα. Ποιος εßναι ο λüγος που το συνδικαλιστικü κßνημα δεν μπÞκε στη διαδικασßα να επαναλÜβει αυτÞ τη δρÜση; Δεν ξÝρω. Εßναι Ýνα ερþτημα που θα πρÝπει να απαντηθεß», τονßζει ο κ. Ρομπüλης και επαναλαμβÜνει: «Εßναι γεγονüς πως Ýχει μεßνει αναπÜντητο το ερþτημα γιατß ενþ υπÞρχε το επιτυχημÝνο παρÜδειγμα του 2001 δεν δημιουργÞθηκαν οι προûποθÝσεις συσπεßρωσης και συμμετοχÞς;».
Συνεχßζοντας σημειþνει: «Η μαζικüτητα του 2001 αποτελεß μια απü τις σημαντικüτερες επιτυχßες του συνδικαλιστικοý κινÞματος. Απü εκεß και μετÜ δεν επανÝλαβε κÜτι αντßστοιχο και δεν απÝκτησε μια κουλτοýρα της προετοιμασßας και των προûποθÝσεων για να δημιουργÞσει μια μαζικüτητα στις διεκδικÞσεις του.Επßσης τα τελευταßα χρüνια δεν υπÜρχει ανανÝωση στα μÝλη. Τα συνδικÜτα θα μποροýσαμε να ποýμε πως εßναι προηγοýμενης γενιÜς. Εγþ αποδßδω αυτÞ τη στασιμüτητα σε αντικειμενικοýς λüγους και üχι υποκειμενικοýς. Νομßζω πως κυρßως οφεßλεται στην οπισθοδρüμηση και την απαξßωση της εργασßας και των εργασιακþν σχÝσεων, μια διαδικασßα που βρßσκεται σε εξÝλιξη απü το ‘90 και μετÜ, με αιχμÞ του δüρατος την ανεργßα.
Οφεßλεται δηλαδÞ σε αντικειμενικÝς συνθÞκες, üπως αυτÝς ορßζονται στο πλαßσιο του νεοφιλελεýθερου υποδεßγματος, και λιγüτερο στον υποκειμενικü παρÜγοντα που εßναι το ßδιο το κßνημα και πως αντιδρÜ. Εßναι Ýνα ευρωπαúκü και üχι μüνο ελληνικü πρüβλημα. ΜÝσα απü την συρρßκνωση των εισοδημÜτων και των θÝσεων εργασßας, συρρικνþνεται και η βοýληση των εργαζομÝνων για Ýνταξη στο συνδικÜτο.ΟυσιαστικÜ ενισχýεται η ατομικÞ συμπεριφορÜ Ýναντι της συλλογικÞς. Πρüκειται για το φαινüμενο της εξατομßκευσης που Ýχει ενισχυθεß και απü την αποκαθÞλωση των συλλογικþν διαπραγματεýσεων και των συλλογικþν συμβÜσεων εργασßας. ΑυτÞ τη στιγμÞ κυρßαρχη μορφÞ εργασιακÞς σχÝσης εßναι η ατομικÞ σχÝση εργασßας και αυτÞ η ατομικüτητα απομακρýνει τον εργαζüμενο απü τη συλλογικÞ δρÜση. Για μÝνα μπαßνουν πÜντα τÝτοιες μεταβλητÝς και διαστÜσεις στην ανÜλυση, περισσüτερο αντικειμενικÝς και λιγüτερο υποκειμενικÝς».
Μια σýγκρουση δεκαετßων και το διακýβευμα
¼πως εξηγεß ο κ. Ρομπüλης «απü το 2010 στüχος των δανειστþν και της κυβÝρνησης εßναι η επιβολÞ του νεοφιλελεýθερου μοντÝλου και μÜλιστα με τον πιο βßαιο τρüπο. Το Ινστιτοýτο Εργασßας απü την πρþτη μÝρα παρουσßασε τις επιπτþσεις που θα εßχε το μνημονιακü πρüγραμμα στην ελληνικÞ κοινωνßα. Τüτε οι εκτιμÞσεις μας εßχαν αμφισβητηθεß, üμως üλες επαληθεýτηκαν. Η επιβολÞ του ßδιου μοντÝλου επιχειρÞθηκε και τα προηγοýμενα χρüνια αλλÜ σαλαμοποιημÝνα. Τα συνδικÜτα εδþ και δεκαετßες αντιδροýν. Στην ουσßα η σýγκρουση σε üλη την Μεταπολßτευση δεν εßναι Üλλη απü την σýγκρουση ανÜμεσα στην εξουσßα που επιθυμεß να επιβÜλει το νεοφιλελεýθερο μοντÝλο και στα συνδικÜτα που θÝλουν τη διατÞρηση της ρυθμισμÝνης αγορÜς εργασßας με συλλογικÝς διαπραγματεýσεις και συλλογικÝς συμβÜσεις, και διεκδικοýν δημοκρατικÝς διαδικασßες τüσο στο εσωτερικü των συνδικÜτων üσο και στη σχÝση με τους εργοδüτες και βÝβαια επιδιþκουν ανÜπτυξη για τη δημιουργßα νÝων θÝσεων εργασßας.
Νομßζω πως το διακýβευμα για το μÝλλον εßναι η ανακοπÞ της ολοκλÞρωσης αυτÞς της μετÜβασης στο νεοφιλελεýθερο υπüδειγμα. Οι συνθÞκες εßναι πολý δýσκολες.Στο βαθμü απελευθÝρωσης που βρισκüμαστε η εργασßα Ýχει απαξιωθεß τελεßως, εßτε σε επßπεδο εισοδÞματος και εργασιακþν σχÝσεων εßτε σε επßπεδο κοινωνικÞς προστασßας και κοινωνικοý κρÜτους.
Για να ανακοπεß η μετÜβαση στον νεοφιλελεýθερο μοντÝλο απαιτεßται η παρουσßαση της εναλλακτικÞς πρüτασης και η στÞριξη της με μια συνδικαλιστικÞ και κοινωνικÞ δρÜση. Σε οργανωτικü επßπεδο θα πρÝπει να υπÜρξει μια συσπεßρωση δυνÜμεων. ¼πως προεßπαμε στην πρþτη φÜση της Μεταπολßτευσης εßχαμε την ανÜπτυξη του επιχειρησιακοý συνδικαλισμοý, ενþ στις επüμενες φÜσεις αναδýεται ο κλαδικüς και ο κεντρικüς συνδικαλισμüς. ΣÞμερα θα πρÝπει να δοýμε τüσο τις νÝες μορφÝς δρÜσεις, üσο και την ατμομηχανÞ αυτþν των δρÜσεων. Θα επιστρÝψουμε στα επιχειρησιακÜ σωματεßα; Θα ενισχýσουμε ομοσπονδßες και κλαδικÝς; Θα αναπτýξουμε περισσüτερες στρατηγικÝς σε εθνικü επßπεδο; Νομßζω üμως πως αυτü που Ýχει πρωτßστως ανÜγκη εßναι η συσπεßρωση και η συγχþνευση δυνÜμεων».
ΠηγÞ: tvxs.gr
|
