ΓΙAΝΝΗΣ ΒΑΡΟΥΦAΚΗΣ
ΘυμÜστε τα δομημÝνα ομüλογα που Ýφεραν την καταστροφÞ στη Lehman Brothers και στο παγκüσμιο τραπεζικü σýστημα το 2008; ΘυμÜστε üτι οι δικοß μας τραπεζßτες ωρýονται πως εκεßνοι δεν εßχαν επενδýσει σε δομημÝνα ομüλογα και πως, συνεπþς,δεν ευθýνονται για την μετÜ το 2008 πτþχευση των τραπεζþν τους η οποßα,ισχυρßζονται (ψευδþς βÝβαια) üτι οφειλüταν στην πτþχευση του σαθροý κρÜτους μας; Πþς θα σας φαινüταν αν η ΕυρωπαúκÞ ΚεντρικÞ ΤρÜπεζα (ΕΚΤ), Ýξι χρüνια μετÜ τη Lehman Brothers αποφÜσιζε πως μια καλÞ «λýση» για την κρßση του Ευρþ θα Þταν να δοθοýν κßνητρα στους τραπεζßτες μας (και εκεßνους της λοιπÞς Ευρþπης) να δημιουργÞσουν πολλÜ δισεκατομμýρια νÝων... δομημÝνων ομολüγων;
Δεν χρειÜζεται κÜποια νοσηρÞ φαντασßα για να φανταστεß κανεßς Ýνα τÝτοιο αποτρüπαιο σενÜριο. Ο λüγος; Η ΕΚΤ, μÝσω του προÝδρου της, του ΜÜριο ΝτρÜγκι, ανακοßνωσε ακριβþς αυτÞ την πολιτικÞ «καταπολÝμησης» της κρßσης την περασμÝνη βδομÜδα. Ο Κþστας δανεßζεται απü την ΤρÜπεζα Χ 300 χιλιÜδες ευρþ εßτε για να αγορÜσει σπßτι εßτε ως κεφÜλαιο κßνησης της επιχεßρησÞς του. Η ΤρÜπεζα Χ Ýχει δýο επιλογÝς. Η μßα εßναι να κρατÞσει το δÜνειο του Κþστα στα λογιστικÜ της βιβλßα και να περιμÝνει τις αποπληρωμÝς κεφαλαßου και τüκων.
Η Üλλη εßναι να πÜρει το δÜνειο του Κþστα και να το «πετσοκüψει» σε μικρÜ«κομματÜκια» των 10 ευρþ το καθÝνα. Κατüπιν να πÜρει κι Üλλα τÝτοια δÜνεια,χιλιÜδων Üλλων πελατþν, να κÜνει το ßδιο και σε αυτÜ και, μετÜ, να δημιουργÞσει«κουτÜκια» στα οποßα μÝσα θα βÜλει Ýνα απü τα κομματÜκια χρÝους του Κþστα(αξßας 10 ευρþ), Ýνα απü τα κομματÜκια χρÝους της Κατερßνας (κι αυτü μικρÞς αξßας), Ýνα Üλλο κομματÜκι χρÝ- ους του ελληνικοý δημοσßου (δηλαδÞ Ýνα μικρü μÝρος ενüς κρατικοý ομολüγου), Ýνα ακüμα κομματÜκι χρÝους μιας μεγÜλης επιχεßρησης Þ ακüμα και του γερμανικοý κρÜτους κ.λπ. ¸τσι, στο τÝλος η τρÜπεζα θα Ýχει δημιουργÞσει χιλιÜδες «κουτÜκια» χρÝους το κÜθε Ýνα εκ των οποßων περιÝ- χει πÜμπολλα κομματÜκια λογιþν-λογιþν δανεßων (απü εκεßνο του Κþστα Ýως τα δÜνεια του γερμανικοý κρÜτους) αξßας πολλþν χιλιÜδων, ßσως και εκατομμυρßων ευρþ. ΤÝλος, η ΤρÜπεζα Χ πουλÜει αυτÜ τα «κουτÜκια», τα λεγüμενα «δομημÝνα ομüλογα» σε üποιον θÝλει να τα αγορÜσει.
Γιατß να θÝλει κÜποιος να αγορÜσει αυτÜ τα δομημÝνα ομüλογα; Για δýο λüγους.Πρþτον, επειδÞ αγορÜζοντÜς τα αποκτÜ το δικαßωμα στις (αναλογικÝς) αποπληρωμÝς των δανεßων που εμπεριÝχονται σε αυτÜ και, καθþς το περιεχüμενο του κÜθε«κουτιοý» εßναι μια πανσπερμßα δανεßων, η αξßα του δομημÝνου ομüλογου δεν θα υποστεß μεγÜλη ζημιÜ αν π.χ. ο κ. Κþστας φαλιρßσει και δεν αποπληρþσει το δικü του χρÝος - η ζημιÜ των 300 χιλιÜδων θα Ýχει σκορπιστεß σε πολλÜ δομημÝνα ομüλογα, τüσο που κανεßς ιδιοκτÞτης αυτþν δεν θα πληγεß. Δεýτερος λüγος να αγορÜσει επενδυτÞς αυτÜ τα ομüλογα εßναι üτι αναμÝνει πως θα υπÜρξει αγοραστικüς πυρετüς στην χρηματαγορÜ τους (üπως συνÝβαινε την περßοδο1990-2008) και θα ανÝβει η αξßα τους απü μüνη της, δßνοντÜς τους μεγÜλο κÝρδος.
Και γιατß να θÝλει η ΤρÜπεζα Χ να δημιουργÞσει και να πουλÞσει αυτÜ τα δομημÝνα ομüλογα; ΑρχικÜ το Ýκαναν για να μην Ýχουν να ανησυχοýν για το αν ο Κþστας θα αποπλÞρωνε το δÜνειü του καθþς, απü την στιγμÞ που το δÜνειο αυτü «πετσοκüφτηκε»και πουλÞθηκε υπü την μορφÞ χιλιÜδων δομημÝνων, η ΤρÜπεζα Χ δεν Ýχει να χÜσει τßποτα αν ο Κþστας ξÜφνου πτωχεýσει. Σε δεýτερη φÜση, οι τρÜπεζες της Wall Street, του Σßτι και της Φρανκφοýρτης, συνειδητοποßησαν üτι μποροýσαν να πουλÞσουν τα δομημÝνα τους πολý πιο ακριβÜ απü την αξßα των δανεßων που εμπεριεßχαν καθþς η κÜθε τρÜπεζα αγüραζε τα δομημÝνα της Üλλης, οδηγþντας τις τιμÝς τους στα ýψη.
Για δýο λüγους: Οι δυτικÝς τρÜπεζες, βλÝποντας üτι μποροýσαν να πουλÞσουν με κÝρδος αυτÜ τα δομημÝνα, Üρχισαν να δανεßζουν στους Κþστες (αλλÜ και σε κρÜτη,οργανισμοýς) χωρßς να ενδιαφÝρονται για το αν οι δανειζüμενοι θα μπορÝσουν να αποπληρþσουν τα δÜνεια αυτÜ. ΓÝμισαν τον κüσμο με δÜνεια που οι δανειζüμενοι(εßτε ο Κþστας, εßτε το ελληνικü κρÜτος) δεν μποροýσαν να αποπληρþσουν. Επßσης,οι τρÜπεζες αγüραζαν η μßα τα δομημÝνα της Üλλης δημιουργþντας συνθÞκες συστημικÞς καταστροφÞς καθþς ακüμη και μßας μüνο τρÜπεζας τα δομημÝνα να Ýχαναν την αξßα τους θα καταστρεφüταν το παγκüσμιο τραπεζικü σýστημα δεδομÝνου üτι, αν Ýνας μικρüς αριθμüς δανειζüμενων πτþχευαν ταυτüχρονα, θα ξεκινοýσε φαινüμενο ντüμινο που θα συμπαρÝσυρε την αξßα üλων των δομημÝνων και üλων των τραπεζþν.Αυτü ακριβþς συνÝβη το 2008 και Ýτσι φτÜσαμε στην κρßση που ταλανßζει ακüμα και σÞμερα την υφÞλιο. ¹ταν ο λüγος που ο πλουσιüτερος αμερικανüς επενδυτÞς, ο Γουüρεν ΜπÜφετ, χαρακτÞρισε τα δομημÝνα ΜÝσα ΜαζικÞς ΟικονομικÞς ΚαταστροφÞς...
Οι ελληνικÝς τρÜπεζες δεν εßχαν παραγÜγει τÝτοια δομημÝνα - αυτü εßναι αλÞθεια.¼μως εßχαν, ανοÞτως, δþσει üσα θαλασσοδÜνεια εßχαν δþσει και οι βορειο-ευρωπαúκÝς και οι αμερικανικÝς τρÜπεζες. Η μüνη διαφορÜ Þταν πως οι ελληνικÝς τρÜπεζες τα κρÜτησαν στα λογιστικÜ τους βιβλßα ενþ οι ξÝνες τα «Ýδιωξαν» απü τα βιβλßα τους ως δÜνεια (δημιουργþντας δομημÝνα ομüλογα) αλλÜ τα ξαναπÞραν αγορÜζοντας τüνους... δομημÝνων ομüλογων Üλλων τραπεζþν. ¼ταν τελικÜ Ýσκασε αυτÞ η ανεκδιÞγητη τραπεζικÞ φοýσκα, ενþ στην Εσπερßα οι τρÜπεζες πτþχευσαν επειδÞ κατÝρρευσε η αξßα των δομημÝνων τους (τα οποßα υπολüγιζαν ως περιουσιακÜ στοιχεßα), οι ελληνικÝς τρÜπεζες πτþχευσαν επειδÞ τα δÜνεια που εßχαν κρατÞσει στα βιβλßα τους «κοκκßνισαν». ΜικρÞ η διαφορÜ. Και στις δýο περιπτþσεις (ξÝνων και ελληνικþν τραπεζþν) οι τρÜπεζες πτþχευσαν λüγω της αφροσýνης των τραπεζιτþν και οι κοινωνßες πληρþνουν το αντßτιμο καθþς εξαναγκÜστηκαν να σþσουν τους τραπεζßτες.
Ερχüμαστε λοιπüν στην πρüσφατη απüφαση της ΕΚΤ να αρχßσει να αγορÜζει δομημÝνα ομüλογα με σκοπü να δþσει κßνητρο στις τρÜπεζες να δημιουργÞσουν πολλÜ νÝα τÝτοια δομημÝνα ομüλογα εκ του μηδενüς (καθþς τα «παλιÜ» καταστρÜφηκαν και οι τρÜπεζες που κÜηκαν σ’ εκεßνον τον χυλü, φυσÜνε και το üποιο γιαοýρτι).Γιατß; Η ΕΚΤ αντιμετωπßζει το φÜσμα της κατÜρρευσης της ευρωζþνης λüγω του αποπληθωρισμοý (πολý χαμηλοý Þ και αρνητικοý πληθωρισμοý). Τα επιτüκια εßναι Þδη στο μηδÝν και η ΕΚΤ Ýχει ξεμεßνει απü μÝσα, αδυνατþντας να αυξÞσει την ρευστüτητα στην αγορÜ που θα σταματÞσει την κατρακýλα των τιμþν. Μüνη της ελπßδα εßναι εßτε να τυπþσει χρÞμα και να το μοιρÜσει στον κüσμο και στα κρÜτη να κινηθοýν οι οικονομßες (κÜτι που δεν της επιτρÝπει το Βερολßνο να κÜνει)εßτε να αγορÜσει απü τις τρÜπεζες χρÝος που εκεßνες Ýχουν στα βιβλßα τους ελπßζοντας üτι Ýτσι οι τρÜπεζες θα δανεßσουν πιο πολλÜ χρÞματα σε Üτομα και επιχειρÞσεις.
Τι χρÝος üμως να αγορÜσει απü τις τρÜπεζες η ΕΚΤ; Στην ΑμερικÞ, στην Ιαπωνßα και στην Βρετανßα οι κεντρικÝς τρÜπεζες αγορÜζουν, ως επß το πλεßστον, δημüσιο χρÝος - κρατικÜ ομüλογα. Η ΕΚΤ üμως δεν μπορεß να το κÜνει αυτü, επειδÞ αν τολμÞσει να αγορÜσει, π.χ., ιταλικÜ ομüλογα το Βερολßνο θα βÜλει τις φωνÝς üτι αυτü αποτελεß «διÜσωση» του ιταλικοý δημοσßου που απαγορεýουν οι ΣυνθÞκες και το Καταστατικü της ΕΚΤ. Οπüτε, η ΕΚΤ δεσμεýεται να αγορÜσει ιδιωτικü χρÝος. Και επειδÞ δεν θÝλει ο κ. ΝτρÜγκι να αγορÜσει απ’ ευθεßας το χρÝος του Κþστα,προτιμÜ να αγορÜσει δομημÝνα ομüλογα που εμπεριÝχουν χρÝη χιλιÜδων ατüμων,επιχειρÞσεων αλλÜ και κρατþν.
Η ΕΚΤ του κ. ΝτρÜγκι Ýχει συρθεß απü την σαθρÞ αρχιτεκτονικÞ του ευρþ (και τις ηλßθιες ΣυνθÞκες που τη διÝπουν) σε μια νομισματικÞ πολιτικÞ που θÝτει τους σκεπτüμενους Ευρωπαßους μπροστÜ στο εξÞς αμεßλικτο δßλημμα: Πρþτον, να πετýχει η νÝα πολιτικÞ αγορÜς δομημÝνων της ΕΚΤ, με αποτÝλεσμα να αναβιþσει η τοξικÞ αγορÜ των δομημÝνων (με τις τρÜπεζες να παρÜγουν πακτωλοýς τÝτοιων «προúüντων»τα οποßα θα αγορÜζει η ΕΚΤ), να καταπολεμηθεß ο αποπληθωρισμüς που απειλεß την ευρωζþνη αλλÜ, κÜποια στιγμÞ, να καταρρεýσει ξανÜ το τραπεζικü σýστημα γεννþντας την επüμενη
Κρßση του Ευρþ. Δεýτερον, να μην αναβιþσει, τελικÜ, η αγορÜ των δομημÝνων και ο αποπληθωρισμüς να προχωρÞσει ακÜθεκτος καταστρÝφοντας την ευρωζþνη Þ,τουλÜχιστον, τις προοπτικÝς της πλειονüτητας των ευρωπαßων πολιτþν. ΑυτÜ τα διλÞμματα προκýπτουν üταν η ευρωπαúκÞ ηγεσßα επιμÝνει να μην αναγνωρßζει πως η κρßση παραμÝνει συστημικÞ και üτι δεν διορθþνεται με τα εργαλεßα που τη δημιοýργησαν.
ΠηγÞ: HOTDOC, τεýχος 59, Α’ Σεπτεμβρßου
