|
ΜετÜ το κρÜτος πρüνοιας, ας προσÝρχεται το κρÜτος δικαßου
Απü την ΑΥΓΗ
Του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΔΕΔΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ*
ΜÝσα στην παραζÜλη των ημερþν -και των μηνþν- ξεχÜσαμε üτι φÝτος, το 2009, «γιορτÜζουμε» μια σημαντικÞ παγκüσμια επÝτειο. Κλεßνουμε 30 χρüνια απü την επßσημη νßκη του νεοφιλελευθερισμοý. Τον ΜÜιο του 1979 η ΜÜργκαρετ ΘÜτσερ αναλÜμβανε την κυβÝρνηση στο ΗνωμÝνο Βασßλειο. Τον Ιοýλιο του ßδιου Ýτους ο Paul Volcker οριζüταν ως διοικητÞς του Federal Reserve, δηλαδÞ της ΚεντρικÞς ΤρÜπεζας των ΗΠΑ.
¸ναν χρüνο αργüτερα, πρüεδρος των ΗΠΑ εκλεγüταν ο Ronald Reagan. Στη δεκαετßα που ακολοýθησε, η ευρωπαúκÞ σοσιαλδημοκρατßα αντιμετωπßζει στρατηγικÞ Þττα, απü την οποßα δεν Ýχει συνÝλθει ακüμα, ενþ η ΕυρωπαúκÞ ΕπιτροπÞ υιοθÝτησε τη ΛευκÞ Βßβλο για την ελεýθερη κßνηση εμπορευμÜτων, κεφαλαßων και ανθρþπων (1985), κεßμενο με σαφεßς επηρεασμοýς απü την «ΣιδηρÜ Κυρßα» και ουδεμßα πρüβλεψη για την πολιτικÞ και κοινωνικÞ ενοποßηση της τüτε -σχετικÜ- ολιγομελοýς ΕυρωπαúκÞς ¸νωσης. Η στροφÞ ολοκληρþνεται το 1992, üπου η Ε.Ε. αποδÝχεται το Σýμφωνο του ΜÜαστριχτ, το οποßο αποτελεß μνημεßο καταστροφικοý συμβιβασμοý μεταξý των νεοφιλελεýθερων και των θεσμικþν ευρωπαúστþν: Η ευρωπαúκÞ οικονομßα παραδßδεται στη νεοφιλελεýθερη πολιτικÞ με αντÜλλαγμα τη διατýπωση καλþν προθÝσεων στην κοινωνικÞ πολιτικÞ, στην κοινÞ εξωτερικÞ πολιτικÞ και στην πολιτικÞ ενοποßηση.
Η νßκη του νεοφιλελευθερισμοý δεν Þταν απλÞ πολιτικÞ νßκη. ΥπÞρξε νßκη στρατηγικÞ, καθþς επÝβαλε μιαν ενιαßα αντßληψη για την οικονομßα και, κατÜ συνÝπεια, για την πολιτικÞ και την κοινωνßα. Ο νεοφιλελευθερισμüς προþθησε και επÝτυχε σειρÜ ανατροπþν, οι οποßες συνεπÜγονται νÝες ιεραρχÞσεις των στüχων και των χρησιμοποιοýμενων μÝσων. Λüγου χÜρη, üρισε τον πληθωρισμü ως το μοναδικü οικονομικü πρüβλημα, ενþ η ανεργßα αντιμετωπßσθηκε ως φυσιολογικÞ κατÜσταση. Η ανεργßα απü πρüβλημα της οικονομßας μετατρÜπηκε σε πρüβλημα των ανÝργων: εßτε οι Üνεργοι επÝλεγαν να μεßνουν Üνεργοι και να ζουν απü τα κρατικÜ επιδüματα εßτε δεν διÝθεταν τις αναγκαßες εργασιακÝς δεξιüτητες για να βρουν εργασßα (μη απασχολÞσιμοι). Η τρομακτικÞ ηθικÞ απαξßα που αποδüθηκε στους Üνεργους, η ενοχοποßηση των θυμÜτων, μια ιδεολογικÞ κατασκευÞ σýμφυτη στην παραδοσιακÞ οικονομικÞ θεωρßα, χρησιμοποιÞθηκε για τη σταδιακÞ αποδüμηση του κρÜτους πρüνοιας.
Το κρÜτος πρüνοιας αναπτýχθηκε στον ευρωπαúκü χþρο ως αποτÝλεσμα ενüς κοινωνικοý συμβιβασμοý. ΘεμÝλιü του Þταν η αναγνþριση üτι οι πολßτες δεν Ýχουν μüνον ατομικÜ δικαιþματα, αλλÜ και κοινωνικÜ δικαιþματα, με πρωτεýον το δικαßωμα στην εργασßα. ΠÜνω στα δικαιþματα για την απασχüληση οργανþθηκε η πολυσχιδÞς και συχνÜ αντιφατικÞ πολιτικÞ παρÝμβαση του προνοιακοý κρÜτους.
Στο οικονομικü και στο κοινωνικü επßπεδο, ο νεοφιλελευθερισμüς γýρισε το ρολüι της ιστορßας προς τα πßσω: η οικονομßα Ýγινε επιρρεπÞς στην εκδÞλωση κρßσεων, οι κοινωνικÝς ανισüτητες Ýχουν οξυνθεß, η εργοδοτικÞ αυθαιρεσßα (το εργοδοτικü δικαßωμα) Ýχει αποκατασταθεß σε επßπεδα εφÜμιλλα των σκοτεινþν εποχþν της βιομηχανικÞς επανÜστασης, η εργασßα και η ζωÞ των ανθρþπων μετατρÜπηκαν απü αυτονüητα εγγυημÝνα αγαθÜ σε επισφαλÞ διακυβεýματα.
¼μως τα κοινωνικÜ δικαιþματα εδρÜζονται, üπως θα Ýλεγε και ο Σταýρος Μουδüπουλος, σε ατομικÜ δικαιþματα. Η κατÜργηση των κοινωνικþν δικαιωμÜτων αμφισβητεß ευθÝως τη διαφýλαξη των ατομικþν δικαιωμÜτων. Και η αμφισβÞτηση αυτÞ, που εßναι ορατÞ πλÝον δια γυμνοý οφθαλμοý, σηματοδοτεß Ýναν βαθý μετασχηματισμü του κρÜτους και του τρüπου οργÜνωσης της κρατικÞς εξουσßας.
Ο Νßκος ΠουλαντζÜς Ýγραφε üτι το κρÜτος-Ιανüς, το κρÜτος που διαθÝτει το μονοπþλιο της νομιμοποιημÝνης βßας και το κρÜτος που λειτουργεß με την ιδεολογßα, δεν υπÜρχει. Δεν υπÜρχει, γιατß το δßπολο βßα-ιδεολογßα αφÞνει εκτüς Ýναν κρßσιμο τομÝα των λειτουργιþν του κρÜτους: την εμπλοκÞ του στη σφαßρα της οικονομßας. Η εμπλοκÞ αυτÞ, που δεν γßνεται εκ των υστÝρων, αποτελεß κρßσιμο στοιχεßο στη διατýπωση των ηγεμονικþν προτÜσεων εξουσßας.
Ο νεοφιλελευθερισμüς δεν σημαßνει απομÜκρυνση του κρÜτους απü την οικονομßα, οýτε, πολý περισσüτερο, αποδυνÜμωσÞ του. ΑντιθÝτως, συνεπÜγεται τη ριζικÞ αναδιÜταξη των κρατικþν μηχανισμþν: στον βαθμü που αποδυναμþνονται οι μηχανισμοß πειθοýς (ιδεολογικοß μηχανισμοß) και οι μηχανισμοß του κρÜτους πρüνοιας (δηλαδÞ οι μηχανισμοß μη εμπορευματοποιημÝνης αναπαραγωγÞς της εργασιακÞς δýναμης), στον βαθμü δηλαδÞ που υποχωροýν οι μηχανισμοß που επÝτρεπαν την πραγμÜτωση της μεταπολεμικÞς ηγεμονικÞς πρüτασης, ενισχýονται οι μηχανισμοß της καταστολÞς. ΚατÜ συνÝπεια, το πρüβλημα νομιμοποßησης των κρατικþν πολιτικþν προβÜλλει επιτακτικü.
Επ’ αυτοý, üμως, ας ελπßσουμε üτι θα επανÝλθουμε.
*Ο Απ. Δεδουσüπουλος εßναι καθηγητÞς στο ΠÜντειο Παν/μιο.
|
