|
Η νομισματικÞ Ýνωση ως προαναγγελθÝν Ýγκλημα
Tου Ηλßα Ιωακεßμογλου απü την «ΕποχÞ» 28.02.10
Eχουν γßνει λÜθη, Üραγε, στην αρχιτεκτονικÞ της νομισματικÞς Ýνωσης της Ευρþπης; ΕÜν ναι, τüτε η λογικÞ θα πρÝπει να θριαμβεýσει και να γßνουν οι απαραßτητες διορθωτικÝς αλλαγÝς, üπως π.χ. να υπÜρξει Ýνας ευρωπαúκüς προûπολογισμüς που θα μεταφÝρει πüρους απü τις πιο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς στις λιγüτερο ανταγωνιστικÝς. Πρüκειται, üμως, για λÜθη Þ μÞπως η αρχιτεκτονικÞ της νομισματικÞς Ýνωσης αποδßδει ακριβþς αυτÜ που εßχαν προαναγγελθεß;
Θα μποροýσαμε να γρÜψουμε την ιστορßα των οικονομικþν ιδεþν, που αναπτýχθηκαν κυρßως στην δεκαετßα του 1990, αμÝσως πριν την δημιουργßα του ευρþ, με τον τßτλο «Το χρονικü ενüς προαναγγελθÝντος εγκλÞματος«, με την Ýννοια üτι üσα συμβαßνουν αυτÞ τη στιγμÞ στην ΕλλÜδα δεν αποτελοýν ιστορικü ατýχημα, αλλÜ φυσικü αποτÝλεσμα μιας νομισματικÞς Ýνωσης που σχεδιÜστηκε ακριβþς για να παρÜγει τÝτοια αποτελÝσματα. ΑλλÜ ας πÜρουμε τα πρÜγματα απü την αρχÞ.
O δοýρειος ßππος
Στην οικονομικÞ βιβλιογραφßα της δεκαετßας του 1990, οι περισσüτεροι οικονομολüγοι αντιλαμβÜνονταν το νÝο ανταγωνιστικü περιβÜλλον της ΟικονομικÞς και ΝομισματικÞς ¸νωσης της Ευρþπης ως Δοýρειο ºππο που θα επιτρÝψει την απορρýθμιση των αγορþν εργασßας στην ΕυρωπαúκÞ ¸νωση. ¼πως Ýγραφε Ýνας γνωστüς οικονομολüγος, “εκτüς εÜν κÜποιο απßθανο θαýμα συμβεß στην πανευρωπαúκÞ συλλογικÞ διαπραγμÜτευση, οι αγορÝς εργασßας θα γßνονται üλο και πιο ευÝλικτες στο μÝλλον” (Burda 2001). ¸νας συνÜδελφüς του, ακüμη πιο γνωστüς (Calmfors 1998) Ýφθανε στο συμπÝρασμα üτι οι μεγαλýτερες μεταβολÝς στην απασχüληση που θα προκληθοýν απü το κοινü νüμισμα, δηλαδÞ η ευκολüτερη Üνοδος της ανεργßας, θα αποτελÝσουν κßνητρο για την εφαρμογÞ μεταρρυθμßσεων στην αγορÜ εργασßας, και üτι η νομισματικÞ Ýνωση θα επιδρÜ ως καταλýτης για την ελευθÝρωση της αγορÜς εργασßας καθþς η κοινÞ γνþμη θα μεταστρÝφεται υπü το βÜρος της νÝας πραγματικüτητας, οι δε συνδικαλιστικÝς οργανþσεις θα πεßθονται üτι δεν-υπÜρχει-εναλλακτικÞ-λýση (there-is-no-alternative).
ΑπελευθÝρωση απü τα δεσμÜ της
Η πεποßθηση üτι το βÜρος της προσαρμογÞς, üταν υπÜρχει διαταραχÞ της οικονομßας, πρÝπει να το φÝρουν οι μισθοß, παραμÝνει μÝχρι σÞμερα ακλüνητη μεταξý της μεγÜλης πλειοψηφßας των οικονομολüγων. ΧαρακτηριστικÞ, απü την Üποψη αυτÞ, εßναι και η γνþμη που διατýπωσε το 2007 ο Olivier Blanchard, Ýνας απü τους κορυφαßους του επαγγÝλματος, σχετικÜ με την ανÜγκη της Πορτογαλßας να αντιμετωπßσει το μεγÜλο ÝλλειμμÜ της στο εξωτερικü ισοζýγιο αγαθþν και υπηρεσιþν μετÜ το Ýτος 2000: Θεωρεß, ο Blanchard, üτι η αýξηση της παραγωγικüτητας δεν εßναι εýκολη αυτÞν την στιγμÞ και σε κÜθε περßπτωση απαιτεß μακρü χρονικü διÜστημα. Αυτü που πρÝπει να γßνει, επομÝνως, εßναι η μεßωση του κüστους εργασßας, κÜτι που σε συνθÞκες χαμηλοý πληθωρισμοý σημαßνει μεßωση των ονομαστικþν αποδοχþν στην Πορτογαλßα (Blanchard 2007). Για να συμβεß, üμως, κÜτι τÝτοιο, η αγορÜ εργασßας πρÝπει να απελευθερωθεß απü τα δεσμÜ της, απü τις ρυθμßσεις που την καθιστοýν ανελαστικÞ. Με δýο λüγια, αυτÜ που συμβαßνουν στην ΕλλÜδα σÞμερα.
Στο σημεßο αυτü, πρÝπει να γßνει σαφÝς üτι οι οικονομολüγοι της κυρßαρχης ιδεολογßας δεν αγνοοýν τις προτÜσεις των ετερüδοξων, συνÞθως αριστερþν, συναδÝλφων τους σχετικÜ με την ατελÞ λειτουργßα της νομισματικÞς Ýνωσης. ΣυχνÜ γßνεται αναφορÜ στην οικονομικÞ βιβλιογραφßα στο γεγονüς üτι σε αντßθεση με τις ΗΠΑ, üπου οι μετακινÞσεις εργαζομÝνων στο εσωτερικü της χþρας αναλαμβÜνουν Ýναν σημαντικü ρüλο ως μηχανισμüς προσαρμογÞς (Blanchard and Katz 1992), η διακßνηση εργαζομÝνων στην Ευρþπη εßναι περιορισμÝνη (Decressin and Fatas 1995, Obstfeld and Peri 1998). Αυτü αφÞνει ως κýριο δßαυλο προσαρμογÞς μεταξý των χωρþν της ζþνης του ευρþ, την περιφερειακÞ ευελιξßα των μισθþν. Ωστüσο, οι εμπειρικÝς μελÝτες της δεκαετßας του 1990 Ýδειξαν üτι οι διαφορÝς στο ποσοστü ανεργßας στις διÜφορες περιοχÝς της Ευρþπης δεν οδÞγησαν σε μεγÜλες διαφοροποιÞσεις στον ρυθμü αýξησης των μισθþν (Abraham 1996, Decressin and Fatas 1995). ΕÜν, üμως, δεν υπÜρχει αυξημÝνη κινητικüτητα του εργατικοý δυναμικοý, οýτε αυξημÝνη ευελιξßα των μισθþν μεταξý περιφερειþν, τüτε, σýμφωνα με το κýριο ρεýμα των οικονομικþν, απομÝνουν δýο λýσεις: η μεταφορÜ πüρων απü τις πιο παραγωγικÝς περιοχÝς στις περιοχÝς με τις χαμηλüτερες επιδüσεις (εßτε με την ýπαρξη ενüς ικανοý ευρωπαúκοý προûπολογισμοý εßτε με Üλλους τρüπους) Þ η αýξηση της ανεργßας στις λιγüτερο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς.
ΤεμπελιÜζουν...
Οι προτÜσεις για μεταφορÜ πüρων εßναι γνωστÝς λοιπüν στους οικονομολüγους της κυρßαρχης ιδεολογßας και üσοι εκ τις προβÜλλουν εξ αριστερþν παραβιÜζουν ανοιχτÝς πüρτες. Γιατß, τüτε, η νομισματικÞ Ýνωση δεν διαθÝτει τÝτοιους μηχανισμοýς μεταφορÜς πüρων, δηλαδÞ αναδιανομÞς του εισοδÞματος στο εσωτερικü της ευρωζþνης; Μεταξý Üλλων συναδÝλφων τους, οι Obstfeld and Peri (1998) και o Eichengreen (1998), που διαθÝτουν τερÜστια επιρροÞ στο επÜγγελμα, διατýπωσαν την γνþμη üτι οι μακροχρüνιες μεταφορÝς πüρων μÝσω του κρατικοý προûπολογισμοý απü τις πιο προηγμÝνες περιοχÝς μιας χþρας προς τις ασθενÝστερες, δεν αποτελοýν πραγματικÜ Ýναν δßαυλο προσαρμογÞς, αλλÜ üτι αντιθÝτως αναχαιτßζουν τις διαδικασßες διαρθρωτικþν αλλαγþν και πραγματικÞς προσαρμογÞς. Οι λιγüτερο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς, «τεμπελιÜζουν« τρüπον τινÜ, üταν οι πιο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς τις προστατεýουν μÝσω της μεταφορÜς πüρων. Το αγαπημÝνο παρÜδειγμα των οικονομολüγων σχετικÜ εßναι η Ιταλßα, üπου ο κρατικüς προûπολογισμüς, üπως üλοι οι εθνικοß προûπολογισμοß, μεταφÝρει αυτομÜτων πüρους απü τον αναπτυγμÝνο και ανταγωνιστικü βορρÜ της χþρας στον λιγüτερο ανταγωνιστικü νüτο.
ΔιαλÝξτε...
ΕπομÝνως, üταν οι οικονομολüγοι και οι διεθνεßς οργανισμοß ισχυρßζονται üτι οι μισθοß θα πρÝπει να καθορßζονται με βÜση την ανταγωνιστικüτητα κÜθε περιοχÞς, κÜθε κλÜδου οικονομικÞς δραστηριüτητας, κÜθε επιχεßρησης και ατομικÜ για κÜθε εργαζüμενο (Bertola 1999), το κÜνουν βÝβαιοι üτι αυτÞ εßναι η μοναδικÞ δυνατÞ λýση. Εßναι βÝβαιοι üτι η ευελιξßα σε τοπικü επßπεδο επιτρÝπει σε μια περιοχÞ με χαμηλüτερα επßπεδα ανταγωνιστικüτητας να απαντÞσει με μεßωση των μισθþν σε μια τυχüν οικονομικÞ διαταραχÞ και να μην υποστεß τις συνÝπειες, δηλαδÞ την μεßωση της παραγωγÞς και την Üνοδο της ανεργßας: Δεν υπÜρχει εναλλακτικÞ λýση, μας λÝνε, επομÝνως δεν υπÜρχει και θÝμα συζÞτησης. ΔιαλÝξτε μεταξý μεßωσης των μισθþν και αýξησης της ανεργßας, και ξεχÜστε τα συνδικÜτα: Ο Faini (1998) ανÝπτυξε Ýνα μοντÝλο στο οποßο η τακτικÞ των συνδικαλιστικþν οργανþσεων των εργαζομÝνων εμποδßζει την ανÜπτυξη των λιγüτερο προηγμÝνων περιοχþν, και ο Spilimbergo (1999) Ýδειξε üτι γενικÜ το εγωιστικü συμφÝρον των εργαζομÝνων στις περισσüτερο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς εμποδßζει τις λιγüτερο ανταγωνιστικÝς περιοχÝς να αναπτυχθοýν ενισχýοντÜς τες οικονομικÜ μÝσω του προûπολογισμοý.
ΑυτÜ που συμβαßνουν στην ΕλλÜδα, λοιπüν, δεν αποτελοýν ιστορικü ατýχημα, αλλÜ φυσικü αποτÝλεσμα μιας νομισματικÞς Ýνωσης που σχεδιÜστηκε ακριβþς για να παρÜγει τÝτοια αποτελÝσματα, που σχεδιÜστηκε ως üπλο μαζικÞς καταστροφÞς του θεσμικοý πλαισßου που διÝπει σÞμερα τις αγορÝς εργασßας.
|
