|
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ
Εξßσωση προς τα κÜτω; ¼χι ευχαριστþ
Απü την «ΕποχÞ» 7.03.10
Tης Μαρßας Καραμεσßνη
¼λοι πλÝον Ýχουμε καταλÜβει üτι η οικονομικÞ κρßση που διανýουμε εßναι δομικÞ και μακρÜς διÜρκειας και üτι οι κοινωνικÝς της επιπτþσεις, αν και γενικÞς εμβÝλειας, πλÞττουν Üνισα και διαφορετικÜ κοινωνικÝς τÜξεις, κατηγορßες και ομÜδες. Εδþ θα περιοριστοýμε κυρßως στις Üνισες επιπτþσεις της στην αμειβüμενη εργασßα ανδρþν και γυναικþν, με τις συνεπαγωγÝς για τη θÝση των δýο φýλων εντüς του νοικοκυριοý. Οι τÜσεις που θα περιγρÜψουμε στηρßζονται στην ανÜλυση των τελευταßων διαθÝσιμων στατιστικþν στοιχεßων για το τρßτο τρßμηνο του 2009, σε σýγκριση με το αντßστοιχο του προηγοýμενου Ýτους, αλλÜ πρÝπει να Ýχουμε υπüψη üτι η κατÜσταση στην οικονομßα και την αγορÜ εργασßας διαρκþς μεταβÜλλεται.
Η κρßση διεθνþς Ýπληξε πρþτα κλÜδους ανδροκρατοýμενους, üπως οι κατασκευÝς και η μεταποßηση, με αρνητικÝς επιπτþσεις περισσüτερο στην ανδρικÞ απασχüληση απ’ üτι στη γυναικεßα και με αποτÝλεσμα την εξßσωση του μÝσου ανδρικοý με το μÝσο γυναικεßο ποσοστü ανεργßας στην Ε.Ε. το τρßτο τρßμηνο του 2009. Δεν πρÝπει ωστüσο να ξεχνÜμε, üτι το επßσημο ποσοστü ανεργßας υποεκτιμÜ περισσüτερο τη γυναικεßα ανεργßα απü την ανδρικÞ, και γι’ αυτü μας ενδιαφÝρει περισσüτερο να συγκρατÞσουμε την τÜση σýγκλισης των δýο ποσοστþν. Στην ΕλλÜδα, τη χþρα της Ε.Ε. με τη μεγαλýτερη ψαλßδα μεταξý γυναικεßου και ανδρικοý ποσοστοý ανεργßας εις βÜρος των γυναικþν, η ψαλßδα διευρýνθηκε κατÜ τη διÜρκεια της κρßσης.
Στην ΕλλÜδα, üπως και διεθνþς, οι κατασκευÝς και η μεταποßηση εßναι ανδροκρατοýμενοι κλÜδοι, που επλÞγησαν πρþτοι απü την κρßση. Οι απολýσεις και οι διαθεσιμüτητες στις μεγÜλες επιχειρÞσεις αυτþν των κλÜδων συγκÝντρωσαν τη μεγαλýτερη προσοχÞ των ΜΜΕ, ενþ οι απολýσεις μισθωτþν απü μικρομεσαßες επιχειρÞσεις και εργαζüμενων με συμβÜσεις προσωρινÞς εργασßας, üπου επικρατοýν οι γυναßκες Þταν εýκολο να περÜσουν απαρατÞρητες, καθüτι μεμονωμÝνες και στον μη συνδικαλισμÝνο τομÝα της οικονομßας.
Το εμπüριο και οι υπηρεσßες υπÝστησαν συρρßκνωση της οικονομικÞς δραστηριüτητας μετÜ απü το δευτερογενÞ τομÝα της οικονομßας, ενþ η κρßση μüλις ξεκßνησε να πλÞττει το δημüσιο τομÝα, με την εφαρμογÞ περιοριστικþν δημοσιονομικþν πολιτικþν στις χþρες με τα μεγαλýτερα δημüσια ελλεßμματα. Σ’ üλους τους παραπÜνω τομεßς η κρßση θα εκδιπλωθεß πλÞρως τα επüμενα χρüνια. ΔεδομÝνου üτι αυτοß εßναι γυναικοκρατοýμενοι, οι κατÜ φýλο μεταβολÝς της απασχüλησης και της ανεργßας στη δεýτερη φÜση της κρßσης αναμÝνεται να Ýχουν μεγαλýτερες επιπτþσεις στις γυναßκες απ’ üτι τους Üνδρες και Üρα να οξýνουν εκ νÝου τις ανισüτητες φýλου. Στην ΕλλÜδα, οι απολýσεις των συμβασιοýχων στη δημüσια διοßκηση και την εκπαßδευση, των οποßων η πλειονüτητα Þταν γυναßκες, Ýχει Þδη συμβÜλει στην αýξηση της ψαλßδας του ποσοστοý ανεργßας εις βÜρος των γυναικþν. Το ßδιο αποτÝλεσμα αναμÝνεται να Ýχει ο δραστικüς περιορισμüς των προσλÞψεων στο δημüσιο τομÝα τα επüμενα χρüνια, üπου Ýβρισκαν απασχüληση μÝχρι τþρα 60% των γυναικþν και 40% των ανδρþν πτυχιοýχων πανεπιστημßου.
Εßναι αξιοσημεßωτο üτι, ακüμα και κατÜ τη διÜρκεια της τρÝχουσας κρßσης, με τις χιλιÜδες απολýσεις, το ποσοστü ανεργßας ανÝβηκε περισσüτερο στους νÝους μÝχρι 29 ετþν - και κυρßως τους νεοεισερχüμενους στην αγορÜ εργασßας - και λιγüτερο στις μεγαλýτερες ηλικßες. Στις νÝες μÜλιστα αυξÞθηκε περισσüτερο απ’ üτι στους νÝους.
Αν και η ψαλßδα του ποσοστοý ανεργßας μεταξý ανδρþν και γυναικþν διευρýνθηκε στο συνολικü πληθυσμü στη χþρα μας κατÜ τη διÜρκεια της κρßσης, μειþθηκε στον μεταναστευτικü πληθυσμü. Ο αριθμüς των απασχολοýμενων ανδρþν μεταναστþν μειþθηκε περισσüτερο απü αυτüν των γυναικþν μεταναστριþν, λüγω της δραματικÞς κρßσης της οικοδομÞς και της μικρÞς βιοτεχνßας üπου κυρßως απασχολοýνταν. Οι μετανÜστριες αποτελοýν πλÝον το μοναδικü εισüδημα σε πολλÜ νοικοκυριÜ ξÝνων εργατþν, αντιστρÝφοντας πλÞρως τους παραδοσιακοýς ρüλους κουβαλητÞ-εξαρτþμενου εντüς της οικογÝνειας. Το ßδιο Ýχει συμβεß και σε πÜρα πολλÜ νοικοκυριÜ ΕλλÞνων, δεδομÝνης και της αθÝατης πλευρÜς της κρßσης, που συνδÝεται με τη δραματικÞ συρρßκνωση του εισοδÞματος των πιο προλεταριοποιημÝνων στρωμÜτων των αυτοαπασχολοýμενων (κυρßως ανδρþν).
Η οικονομικÞ κρßση δεν Ýχει μüνο δυσμενεßς επιπτþσεις στην ποσüτητα αλλÜ και την ποιüτητα της απασχüλησης. Γνωρßζουμε üτι το ποσοστü προσωρινÞς απασχüλησης εßναι υψηλüτερο στις γυναßκες και üτι αυτÞ η μορφÞ απασχüλησης απετÝλεσε Ýναν μηχανισμü ανÝξοδης απüλυσης κατÜ τα πρþτα στÜδια της κρßσης, οπüτε και ο συνολικüς της üγκος συρρικνþθηκε. Τελευταßα αρχßζει να αυξÜνεται, περισσüτερο στους Üνδρες και λιγüτερο στις γυναßκες. Απü την Üλλη πλευρÜ, η πολý μεγÜλη αýξηση της μερικÞς απασχüλησης στους Üνδρες Ýναντι μικρÞς αýξησης στις γυναßκες κατÜ τη διÜρκεια της κρßσης Þταν αποτÝλεσμα της δυσμενοýς μεταβολÞς των εργασιακþν σχÝσεων στους ανδροκρατοýμενους κλÜδους, με τη μετατροπÞ της πλÞρους απασχüλησης εßτε σε εκ περιτροπÞς εργασßα εßτε σε εργασßα μειωμÝνου ωραρßου.
ΤÝλος, η υποβÜθμιση της ποιüτητας της απασχüλησης εν μÝσω κρßσης λαμβÜνει χþρα και μÝσω της μεßωσης των εισοδημÜτων. Οι δραστικÝς μειþσεις εισοδημÜτων στον δημüσιο τομÝα, που μüλις ψηφßστηκαν, αλλÜ και οι δυσμενεßς προσδοκßες για παραπλÞσιες εξελßξεις στον ιδιωτικü τομÝα, σε συνδυασμü με τις προαλειφüμενες αλλαγÝς στο ασφαλιστικü σýστημα, και την κλιμακοýμενη αýξηση της ανεργßας και της ανασφÜλειας, δημιουργοýν τις συνθÞκες γενßκευσης τα επüμενα χρüνια και στα λαúκÜ στρþματα του μοντÝλου οικογÝνειας των δýο εισοδημÜτων. Ως προûπüθεση επιβßωσης. Οι επιπτþσεις αυτÞς της αλλαγÞς στην επιτÝλεση της μη αμειβüμενης εργασßας στο σπßτι και τον καταμερισμü μεταξý των δýο φýλων εßναι Üδηλες. ΔεδομÝνων των περιορισμÝνων δημüσιων πüρων για κοινωνικÝς υποδομÝς και υπηρεσßες τα επüμενα χρüνια, εßναι πιθανÞ η εμφÜνιση μεγÜλων ελλειμμÜτων φροντßδας σε μßα γηρÜσκουσα κοινωνßα. Ωστüσο η κατεýθυνση εßναι βÝβαιη.
Τα φαινüμενα που περιγρÜψαμε αδρÜ παραπÜνω δεßχνουν üτι η οικονομικÞ κρßση επιδρÜ στις ανισüτητες φýλου - οξýνοντας Þ αμβλýνοντας κÜποιες πλευρÝς τους - μÝσα σε Ýνα περιβÜλλον γενικÞς υποχþρησης των κοινωνικþν κατακτÞσεων των εργαζüμενων τÜξεων και αýξησης της ανασφÜλειας. Ταυτüχρονα, οι αλλαγÝς στις οποßες ωθεß γυναßκες και Üνδρες ενδÝχεται üχι μüνο να αναπαρÜγουν αλλÜ και να προκαλοýν και ρωγμÝς στους παραδοσιακοýς ρüλους και τις ταυτüτητες φýλου. ¸να εßναι πÜντως σßγουρο, üτι η ισüτητα των δýο φýλων και η απελευθÝρωση των γυναικþν μÝσα σε Ýνα περιβÜλλον κοινωνικÞς οπισθοδρüμησης δεν Ýχει καμßα σχÝση με τα ορÜματα και τους στüχους του φεμινιστικοý κινÞματος πρþτου, δεýτερου Þ τρßτου κýματος.
|
