Της Σοýλας ΠαναρÝτου. Απü την «ΑυγÞ» 7/03/2010
ΦÝτος η σκÝψη μας γυρßζει πßσω, στην αυγÞ της συνειδητοποßησης των γυναικþν ως ενεργητικοý παρÜγοντα διαμüρφωσης των κοινωνικþν εξελßξεων, στις απαρχÝς του γυναικεßου-φεμινιστικοý κινÞματος. Ενüς κινÞματος που δεν Ýχει τßποτα να ζηλÝψει απü Üλλα, Üλλων χωρþν και συνθηκþν. Αναστοχαζüμαστε την ιστορικÞ διαδρομÞ του στο διÜβα των δεκαετιþν. ΑφορμÞ η ιστορικÞ επÝτειος, η εκατονταετßα της Β¢ ΣυνδιÜσκεψης των Σοσιαλιστριþν το 1910 στην ΚοπεγχÜγη.
Εßναι πÜντα χρÞσιμο, διδακτικü, κÜτι σαν Üσκηση αυτογνωσßας, να ανατρÝχεις στην ιστορßα του κινÞματος που σημαδεýτηκε απü τον αταλÜντευτο αγþνα για τα δικαιþματα των γυναικþν. ΕπικεφαλÞς αυτοý του αγþνα τÝθηκαν πρωτοπüρες Ελληνßδες με καλλιÝργεια, ανοιχτοýς ορßζοντες και αγÜπη προς τις ομüφυλÝς τους. ºδρυσαν σωματεßα, συγκÝντρωσαν μÝλη, Þρθαν σε επαφÞ με τις διεθνεßς οργανþσεις, εξÝδωσαν μαχητικÜ Ýντυπα. Το σπουδαιüτερο, προσανατüλισαν αγωνιστικÜ και διεκδικητικÜ το κßνημα.
Απü το 1887 Þδη η «Εφημερßς των Κυριþν» της Καλλιρρüης ΠαρρÝν τÜραξε τα νερÜ, υπερασπιζüμενη το δικαßωμα των γυναικþν στη δουλειÜ και τη μüρφωση.
Η βιομηχανικÞ ανÜπτυξη στην ΕλλÜδα Üρχισε απü το 1860. Σε üσες πüλεις κÜπνιζαν καμινÜδες, εκεß σιγÜ-σιγÜ το προλεταριÜτο αρχßζει να συγκεντρþνεται και να αποκτÜ ταξικÞ συνεßδηση. Απü το 1880 Üρχισε η οργÜνωση και οι διεκδικÞσεις τω εργατþν αλλÜ και των εργατριþν. Οι εργÜτες που δοýλευαν σε βιομηχανικÝς και βιοτεχνικÝς επιχειρÞσεις το 1870 Þταν 28.400. Απü αυτοýς, οι 5735 Þταν γυναßκες. ΔηλαδÞ το 20% των εργαζüμενων αυτþν Þταν γυναßκες. (ΓιÜννη ΚορδÜτου: Η Ιστορßα του ελληνικοý εργατικοý κινÞματος 1955, σελ.13.).
Η πρþτη απεργßα εργατριþν Ýγινε στην ΕλλÜδα το 1892 απü τις υφÜντριες του δεýτερου εργοστασßου υφαντουργßας των αδελφþν Ρετσßνα στον ΠειραιÜ, üταν η εργοδοσßα αποφÜσισε να μειþσει την αμοιβÞ τους απü 80 σε 65 λεπτÜ. Η «Εφημερßς των κυριþν» υπερασπßζεται τις απεργοýς.
Με πρωτοβουλßα της Καλλιρρüης ΠαρρÝν ιδρýθηκε το Λýκειο των Ελληνßδων, το 1911, που Ýδωσε Ýμφαση στην εκπαßδευση της Ελληνßδας, στη συμμετοχÞ της στην παραγωγÞ και κοινωνικÞ δρÜση, στην πολιτιστικÞ αναμüρφωση. Το 1909, Üλλωστε, ιδρýθηκε το Εθνικü Συμβοýλιο Ελληνßδων, το οποßο Ýθεσε ως στüχους την προþθηση της θÝσης της γυναßκας σε üλους τους τομεßς, την προÜσπιση των δικαιωμÜτων του ανθρþπου και ιδßως των γυναικþν και παιδιþν, τη συμβολÞ στην εδραßωση της ειρÞνης και στη διαπαιδαγþγηση της νÝας γενιÜς. Το Εθνικü Συμβοýλιο γιüρτασε πÝρυσι τα 100 χρονα του, ενþ το Λýκειο Ελληνßδων οδεýει κι αυτü προς την εκατονταετßα του. To 1924 Þταν το Ýτος ßδρυσης του ΣυνδÝσμου Ελληνßδων Επιστημüνων που παρεßχε στÞριξη στην επαγγελματικÞ ζωÞ των γυναικþν.
ΑλλÜ το πρþτο στη χþρα φεμινιστικü σωματεßο, με πρüγραμμα καθαρÜ φεμινιστικþν διεκδικÞσεων, Þταν ο Σýνδεσμος Ελληνßδων υπÝρ των ΔικαιωμÜτων της Γυναικüς, που ιδρýθηκε στα 1920 με πρωτοβουλßα της Αýρας Θεοδωροποýλου ως τμÞμα της Διεθνοýς ¸νωσης για τη Γυναικεßα ΨÞφο. Στις 16 Ιανουαρßου φÝτος ο Σýνδεσμος συμπλÞρωσε 90 χρüνια ζωÞς και δρÜσης, την οποßα διÝκοψαν μüνο οι δýο δικτατορßες. Το πρþτο ψÞφισμα της ιδρυτικÞς του συνÝλευσης, που στÜλθηκε στη ΒουλÞ, ΕθνοσυνÝλευση και ΚυβÝρνηση του 1920 περιεßχε αιτÞματα ισονομßας και ισοπολιτεßας των γυναικþν. Ιδιαßτερη Ýμφαση δινüταν στην απüκτηση πολιτικþν δικαιωμÜτων εκ μÝρους των γυναικþν: «Ζητεß [ο Σýνδεσμος] πρωτßστως το δικαßωμα να εκλÝγει και να εκλÝγεται και η γυναßκα εις τα αντιπροσωπευτικÜ σþματα και της τοπικÞς διοικÞσεως και της ΕθνικÞς αντιπροσωπεßας, üπου ο μισüς ενÞλικος πληθυσμüς της χþρας δεν εκπροσωπεßται Ýως σÞμερα».
Πρþτη φορÜ τßθεται τüσο καθαρÜ, διεκδικητικÜ, ο στüχος της χορÞγησης πολιτικþν δικαιωμÜτων στο γυναικεßο πληθυσμü. Και εßναι ενδιαφÝρον να παρατηρÞσουμε üτι το πολιτικü σýστημα αντιστÜθηκε σθεναρÜ σε αυτÞν την απαßτηση, επιμÝνοντας να κατατÜσσει τις γυναßκες μαζß με τα ανÞλικα υπü επιτροπεßα, αυτοýς που Ýχουν το ακαταλüγιστο και τους εγκληματßες, που τους Ýχουν αφαιρεθεß τα πολιτικÜ δικαιþματα.
¾στερα απü πολý αγþνα και πßεση, στα 1930, αναγνωρßστηκε το δικαßωμα της ψÞφου στις δημοτικÝς εκλογÝς υπü περιοριστικοýς üρους. Μποροýσαν μüνο να ψηφßσουν, üχι να ψηφιστοýν, Ýπρεπε να εßναι εγγρÜμματες [σε μßα κοινωνßα με 70% αναλφÜβητες] και Üνω των 30 χρονþν! Οι δημοτικÝς εκλογÝς του 1934 Þταν οι πρþτες στις οποßες πÞραν μÝρος οι γυναßκες, Ýστω και υπü περιορισμοýς.
Η ΠολιτικÞ ΕπιτροπÞ ΕθνικÞς ΑπελευθÝρωσης, δηλαδÞ η ΚυβÝρνηση του Βουνοý, Þταν αυτÞ που προηγÞθηκε στην παραχþρηση ßσων πολιτικþν δικαιωμÜτων στις γυναßκες. Στις 23 Απρßλη 1944, στις εκλογÝς για την ανÜδειξη του Εθνικοý συμβουλßου, [της ΒουλÞς) για πρþτη φορÜ οι γυναßκες εκλÝγουν και εκλÝγονται, ýστερα απü απüφαση της ΠΕΕΑ, σýμφωνα με την οποßα στις εκλογÝς αντιπροσþπων -εκλεκτüρων παßρνουν μÝρος üλοι οι κÜτοικοι, Üντρες και γυναßκες, που Ýχουν συμπληρþσει το 18ο Ýτος της ηλικßας τους. Αντιπρüσωπος-εκλÝκτορας μπορεß να εκλεγεß üποιος εκλογÝας Ýχει συμπληρþσει το 21ο Ýτος της ηλικßας του.
Θα Þταν παρÜλειψη να μην αναφÝρουμε τις πÝντε εθνοσυμβοýλους του Εθνικοý Συμβουλßου των ΚορυσχÜδων: Μαρßα Σβþλου, Καßτη Νισυρßου-Ζεýγου, Χρýσα Χατζηβασιλεßου, ΦωτεινÞ Φιλιππßδου, ΜÜχη ΜαυροειδÞ .
Και Ýπρεπε να φθÜσουμε στα 1952 για να δοθεß το δικαßωμα του εκλÝγειν και εκλÝγεσθαι σε üλες τις γυναßκες. Δεν μπüρεσαν üμως να πÜρουν μÝρος στις εθνικÝς εκλογÝς του Νοεμβρßου του ιδßου Ýτους διüτι οι εκλογικοß κατÜλογοι δεν Þταν ενημερωμÝνοι. Στην επαναληπτικÞ ψηφοφορßα που Ýγινε στις αρχÝς του 1953 στη Θεσσαλονßκη, εξελÝγη η πρþτη Ελληνßδα βουλευτÞς, η ΕλÝνη Σκοýρα, με τον Ελληνικü Συναγερμü. Οι Ελληνßδες πÞραν μÝρος σε καθολικÞ ψηφοφορßα για τις εθνικÝς εκλογÝς το 1956. ΕξελÝγησαν δýο γυναßκες, η Λßνα ΤσαλδÜρη με την ΕΡΕ, που Ýγινε η πρþτη Ελληνßδα υπουργüς ΚοινωνικÞς Πρüνοιας και η ΒÜσω ΘανασÝκου απü την ΕΔΑ. ¸τσι Üρχισε να γρÜφεται η ιστορßα των γυναικþν στην πολιτικÞ...
