Το ευρþ και η ýβρις
Του ΚΩΣΤΑ ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ απü την «Ελευθεροτυπßα» 11/3/10
Ο ΓÜλλος πρüεδρος Σαρκοζß διεκδικεß την «ηθικοποßηση» του καπιταλισμοý, ομοý με τους ηγÝτες των 20 μεγαλýτερων οικονομιþν του πλανÞτη. Ομως, το μÝγα πρüβλημα δεν εßναι αυτü, αλλÜ η αποκατÜσταση της ικανüτητüς του να παραγÜγει προúüντα και εισοδÞματα, η διασφÜλιση ορατüτητος στον ορßζοντα, που αποβαßνει πλÝον üλο και πιο σκοτεινüς.
Ο Ανταμ Σμιθ θεωροýσε την ατομικÞ αρπακτικüτητα και απληστßα των καπιταλιστþν ως «κοινωνικÞ αρετÞ», στο μÝτρο που διασφαλßζει την ευημερßα του συνüλου. Φορεßς της προσωπικÞς «ανωμαλßας» τους, οι καπιταλιστÝς εξαναγκÜζονται να επανεπενδýουν τα κÝρδη, να συσσωρεýουν κεφÜλαια, να δημιουργοýν θÝσεις εργασßας, να διανÝμουν εισοδÞματα.
ΣÞμερα, τßποτε απü αυτÜ δεν συμβαßνει. Αντßθετα, ο δημüσιος λüγος Ýχει εμπλακεß στα τραπεζικÜ μπüνους, στους φορολογικοýς παραδεßσους, στα χρυσÜ αλεξßπτωτα, στη φοροδιαφυγÞ: πρüκειται για ιδεολογικü αντιπερισπασμü, προς συγκÜλυψη του πραγματικοý προβλÞματος: την οικονομικÞ πολιτικÞ των κυβερνÞσεων, που επιλÝγουν σταθερÜ την ýφεση και εμβÜθυνση της κρßσης.
ΟρισμÝνες αλÞθειες μποροýν να κατανοηθοýν ακüμη και απü τους στεροýμενους κÜθε ηθικÞς και της παραμικρÞς οικονομικÞς γνþσης. Απü το φθινüπωρο 2008, εκατοντÜδες δισεκατομμýρια προσφÝρθηκαν απü τα κρÜτη στον βωμü της αποδοτικüτητος των τομÝων του χρÞματος, της πßστης και συνεπþς της κερδοσκοπßας, εις βÜρος της ρευστüτητος της οικονομßας, της παραγωγÞς, της απασχüλησης. Οι τρÜπεζες αποκατÝστησαν Ýτσι την κερδοφορßα τους, üμως παρÜλληλα οι πιστþσεις προς την οικονομßα περικüπηκαν κατÜ 60%. Στην ΑμερικÞ, σημειþθηκε η μεγαλýτερη απü το 1942 περικοπÞ της πßστης. Η ýφεση της οικονομßας δεν επιβραδýνθηκε, αλλ' επιταχýνθηκε: -5% στη Γερμανßα, -4% στην Ευρωζþνη, -2,5% στις ΗΠΑ, -4,6% στη Βρετανßα. Στη διετßα 2008-2009, τα δημοσιονομικÜ ελλεßμματα σε 20 χþρες απü τις 27 της ΕυρωπαúκÞς Ενωσης τριπλασιÜστηκαν και τα κρÜτη ετÝθησαν υπü κατηγορßα απü τις τρÜπεζες, παρ' üλο που αυτÝς εßχαν ευεργετηθεß με τον χειρισμü. Εκτüς απü την ανηθικüτητα των τραπεζþν, αποκαλýφθηκε Ýτσι η βαρειÜ πλÜνη της οικονομικÞς πολιτικÞς. Οι ΑγγλοσÜξονες διαπιστþνουν üτι τα ελλεßμματα δεν εßναι αιτßα, αλλÜ συνÝπεια της επιβρÜδυνσης, ενþ οι Ευρωπαßοι, απü κοινοý με τους υπερσυντηρητικοýς Αμερικανοýς, δαιμονοποιοýν τα ελλεßμματα, παρ' üλο που εßναι Ýτοιμοι να επαναλÜβουν τον αυτü χειρισμü, εÜν οι τρÜπεζες το ξαναζητÞσουν.
Το χρÞμα που προσφÝρθηκε στις τρÜπεζες, χωρßς επιστροφÞ πιστþσεων, ενßσχυσε την κερδοσκοπßα, που σÞμερα δεν διστÜζει να στρÝφεται ενÜντια στους προμηθευτÝς της. Τα πÜντα Ýρχονται στο στüχαστρο, üπως το ευρωνüμισμα, ιδßως απü τη στιγμÞ που Ýγινε σαφÝς üτι πρüκειται για το μοναδικü νüμισμα στην παγκüμια ιστορßα που στερεßται οικονομικÞς διακυβÝρνησης, σταθεροποιητικοý ταμεßου και ρÞτρας αλληλεγγýης μεταξý των κρατþν-μελþν του. Εδþ, στην κερδοσκοπßα προσφÝρεται üχι τüσο η κρßση καθαυτÞ üσο, κυρßως, η ατελÝσφορη διαχεßρισÞ της και οι θεσμικÝς παραλεßψεις του ευρωσυστÞματος απü την κατασκευÞ του. Στη Γερμανßα και Ολλανδßα, πλειοψηφßες πολιτþν επιθυμοýν την αποβολÞ των αδýναμων χωρþν απü την ευρωζþνη. Ομως, ταυτüχρονα, οι ßδιες διεκδικοýν την απüσυρση των δικþν τους χωρþν απü τη ζþνη. ΦυσικÜ, οι ενδεχüμενες κυρþσεις στις αδýναμες χþρες, λüγω της αδυναμßας τους, θα υπονομεýσουν ακüμη περισσüτερο την αναγκαßα ανÜκαμψÞ τους.
Την ßδια στιγμÞ, η ευρωζþνη γßνεται αντιληπτÞ απü τις ισχυρÝς οικονομßες ως δυσβÜστακτο βÜρος, απü το οποßο θα πρÝπει να απαλλαγοýν. ¼μως, 62,5% των γερμανικþν εμπορικþν πλεονασμÜτων προÝρχονται απü την ευρωζþνη και αποτελοýν την Üλλη üψη των ελλειμμÜτων των αδýναμων μελþν αυτÞς. Οσο η Γερμανßα περιστÝλλει το εργασιακü κüστος της τüσο συσσωρεýει πλεονÜσματα εις βÜρος των εταßρων της. Η ßδια Ýχει πÜψει να εßναι συνεταιρικÞ με τους εταßρους της, αποκαλýπτεται οξýτατα ανταγωνιστικÞ και συνεπþς αποσταθεροποιητικÞ τÞς ευρωζþνης: οι επιδüσεις των χωρþν-μελþν δεν συγκλßνουν πλÝον, αλλ' αποκλßνουν προς πÜσαν κατεýθυνση.
Οι üροι των εμπορικþν ανταλλαγþν στο εσωτερικü της ζþνης βελτιþνονται για τη Γερμανßα, ενþ επιδεινþνονται για τους εταßρους της. Αυτü συνεπÜγεται διαρροÞ θÝσεων εργασßας απü τις ελλειμματικÝς χþρες προς τις πλεονασματικÝς. Οι τελευταßες προσφεýγουν στον δανεισμü, προκειμÝνου να διατηρÞσουν το επßπεδο λειτουργßας και να περιορßσουν τις αρνητικÝς συνÝπειες των ελλειμμÜτων τους. Ομως Ýτσι στιγματßζονται απü το Σýμφωνο Σταθερüτητος και ΑνÜπτυξης, που αποδεικνýεται αντßθετο του ονüματüς του. Οι αδýναμοι τιμωροýνται λüγω της αδυναμßας τους, üχι μüνον απü τις «ανεýθυνες» χρηματαγορÝς, αλλÜ και απü τους θεωροýμενους ως «σοβαροýς και υπεýθυνους» ευρωπαúκοýς θεσμοýς, οι οποßοι στην πρÜξη συναγωνßζονται την ανευθυνüτητα των αγορþν, μεγεθýνοντας πολλαπλασιαστικÜ τις αρνητικÝς επιπτþσεις της. ΕÜν η ευρωζþνη διατηρεßται ακüμη, δεν προστατεýει πλÝον τα μÝλη της, αλλÜ περιπλÝκει ακüμη περισσüτερο την προσπÜθεια προσαρμογÞς τους.
Εκτüς απü ηθικü ζÞτημα, ανακýπτει εδþ πρüβλημα ανεπÜρκειας των ευρωπαúκþν θεσμþν και σπατÜλης του οικονομικοý και κοινωνικοý πλοýτου.
ΤÝλος, οι γαλλο-γερμανικÝς τρÜπεζες διατηροýν 60% του δανεισμοý των αδýναμων του ευρωπαúκοý Νüτου. ΠοτÝ στην παγκüσμια Ιστορßα δεν εμφανßστηκε, üπως σÞμερα, πιστωτÞς, που εξωθεß με κÜθε μÝσο τον οφειλÝτη του στα πλοκÜμια των κερδοσκüπων και ακüμη λιγüτερο στην πτþχευση. ΚατÜ κανüνα, οι πιστωτÝς παρÝχουν διευκολýνσεις στους οφειλÝτες, þστε τα χρÝη να αποπληρþνονται χωρßς εκπλÞξεις. ΕÜν οι οφειλÝτες αποδεικνýονται «ανεýθυνοι», οι πιστωτÝς επαγρυπνοýν δýο φορÝς και δεν διακηρýσσουν «τüσο το χειρüτερο για τους οφειλÝτες μας». Ακüμη μßα φορÜ, η κοντüφθαλμη πολιτικÞ και η ασυναρτησßα εντυπωσιÜζουν περισσüτερο απü την ανηθικüτητα του καπιταλισμοý. ΑυτÞ εßναι η «ýβρις της εποχÞς μας», κατÜ τον Πολ Κροýγκμαν. Το ευρωσýστημα σÞμερα δεν προσφÝρει στÞριξη, αλλÜ μüνον κυρþσεις προς τους αδýναμους εταßρους, τους οποßους παραδßδει βορÜ στους κερδοσκüπους, που δεν εßναι Üλλοι απü τους ισχυροýς του ßδιου συστÞματος. Ενüσω αυτÞ η σχÝση δεν μεταβÜλλεται σε πραγματικÜ συνεταιρικÞ, η σημερινÞ φωτιÜ στο ευρωπαúκü σπßτι θα κινδυνεýει να μεταδοθεß μÝχρι τη στÝγη.
|
