|
Του Σπýρου Λαπατσιþρα*
Γßνεται πολý λüγος για την «επßθεση που κÜνουν οι αγορÝς». ΜÜλιστα ο κ. ΠαπανδρÝου με σκοπü τη συγκρüτηση μßας εθνικÞς συναßνεσης στις πολιτικÝς του το επικαλεßται «οι κερδοσκüποι μας επιτßθενται πρÝπει να αντισταθοýμε…».
Τι εßναι οι αγορÝς;
Οι «αγορÝς», üπως εßναι σÞμερα, καταρχÜς εßναι Ýνα σýστημα διαχεßρισης της χρηματοδüτησης της νεοφιλελεýθερης μορφÞς της καπιταλιστικÞς οικονομßας. Αποτελοýνται απü τρÜπεζες, ασφαλιστικÜ ταμεßα και Üλλα χρηματοπιστωτικÜ ιδρýματα. ΔηλαδÞ, μορφÝς κεφαλαßου που στοχεýουν στο μÝγιστο δυνατü ποσοστü κÝρδους. Με κÜποια απλÜ παραδεßγματα, μποροýμε να δοýμε κÜποια βασικÜ στοιχεßα της λειτουργßας τους.
Στην αγορÜ ομολüγων αγορÜζονται και πωλοýνται τα χρÝη των κρατþν. Στις σημερινÝς συνθÞκες, αýξησης του χρÝους σε üλο σχεδüν τον ανεπτυγμÝνο καπιταλισμü, ο κÜθε Ýνας που κατÝχει Þ θÝλει να αγορÜσει Ýνα ομüλογο 100 ευρþ με στüχο σε 10 χρüνια να αποκομßσει 140 ευρþ ρωτÜ πρþτα τι κßνδυνος ενÝχεται στο μÝλλον, λüγω πιθανüτητας αναδιαπραγμÜτευσης του χρÝους, αυτü να αξßζει λιγüτερο απü 140 ευρþ.
Ακüμη περισσüτερο ρωτÜ κατÜ πüσο η αýξηση του χρÝους θα ωθÞσει τα επιτüκια υψηλüτερα, με αποτÝλεσμα αν χρειαστεß να καταθÝσει αυτü το ομüλογο ως εχÝγγυο για να πÜρει χρÞματα, στην αγορÜ χρÞματος, θα λÜβει κÜτι λιγüτερο απü την αξßα που θα üφειλε να εßχε με βÜση το ποσü που Ýδωσε και την απüδοση που περιμÝνει. Αν Ýχει αγορÜσει το ομüλογο με επιτüκιο 5% και τα επιτüκια διαμορφωθοýν στο 10% στο μÝλλον τüτε θα Ýχει μßα απþλεια εφüσον το ομüλογο ως εγγýηση αποδßδει λιγüτερα χρÞματα.
¼λους αυτοýς τους κινδýνους τους ενσωματþνει στις απαιτÞσεις του να πÜρει Ýνα επιτüκιο που να Ýχει μßα διαφορÜ (spread) σε σχÝση με θεωροýμενα ασφαλÞ ομüλογα Þ Üλλους τßτλους χρÝους. Εν προκειμÝνω, της Γερμανßας.
ΑυτÞ η λειτουργßα καθιστÜ τις «αγορÝς» μηχανισμü επιτÞρησης των κρατþν και των επιχειρÞσεων για το κατÜ πüσο εφαρμüζουν πολιτικÝς οι οποßες προÜγουν τις κεφαλαιακÝς αποδüσεις και γενικüτερα πολιτικÝς που αλλÜζουν το ταξικü συσχετισμü προς üφελος του κεφαλαßου. ΑυτÞ η θÝση τους δßνει μßα ισχý, να επιβÜλλουν πειθÜρχηση στους κανüνες (διευρυμÝνης) αναπαραγωγÞς της υπÜρχουσας μορφÞς του καπιταλισμοý. Ωστüσο, αν και αποτελοýν θεμÝλιο στοιχεßο παραγωγÞς οικονομικþν γεγονüτων δεν αποτελοýν το καθοριστικü στοιχεßο για ü, τι συμβαßνει απü την Ýναρξη της κρßσης στην ευρωζþνη.
Η αρχιτεκτονικÞ της ΕΕ και η πολιτικÞ της
¼, τι καθορßζει και παρÜγει γεγονüτα στην Ευρωζþνη εßναι η αρχιτεκτονικÞ της Ε.Ε. σε συνδυασμü με τις πολιτικÝς διαχεßρισης της κρßσης καθþς αυτÞ (η κρßση) αντιδρÜ με τις «αγορÝς». ΠολιτικÝς οι οποßες εντεßνουν την ýφεση, επομÝνως μειþνουν τα εισοδÞματα, αυξÜνουν το χρÝος σε σχÝση με τα εισοδÞματα, αυξÜνουν τα ελλεßμματα, δημιουργοýν κινδýνους απþλειας αξßας για τους κατüχους τßτλων. ΕπομÝνως, οι κÜτοχοι τßτλων αυξÜνουν τις απαιτÞσεις τους üσον αφορÜ τα επιτüκια τα οποßα ζητÜνε, Þ και αρνοýνται να αγορÜσουν Þ να δεχτοýν ως ενÝχυρο επικßνδυνους τßτλους.
Επßσης, εßναι σε γνþση üλων üτι η πολιτικÞ της Ε.Ε. ο «κÜθε Ýνας να τα βγÜζει πÝρα μüνος του» δημιουργεß επιπλÝον κßνδυνο για κÜθε κρÜτος στο οποßο θα διαπιστωθεß μßα «αρρυθμßα». Θα αναγκαστεß να επεκτεßνει τα μÝτρα λιτüτητας, επομÝνως να ενισχýσει τις τÜσεις ýφεσης, με συνÝπεια να αυξηθοýν τüσο οι ανÜγκες του για δανεισμü üσο και οι κßνδυνοι.
Τελευταßο. Εßναι γνωστü üτι τα χρÝη των κρατþν, ως ποσοστü των εισοδημÜτων, μεγεθýνονται, λüγω των πακÝτων διÜσωσης που υλοποιÞθηκαν üταν ξÝσπασε η κρßση για τη διÜσωση του χρηματοπιστωτικοý μηχανισμοý αλλÜ και üλων των παρεμβÜσεων που συνθÝτουν τη δημοσιονομικÞ πολιτικÞ. Απ’ αυτÝς τις πολιτικÝς και σε συνδυασμü με τα προηγοýμενα δημιουργοýνται ανησυχßες, οι οποßες θεωρητικοποιοýνται πλÝον σε πολλÝς οικονομικÝς αναλýσεις, üτι τελικÜ οι πολιτικÝς αυτÝς üχι μüνο δεν θα λýσουν Üλλα προβλÞματα πÝραν της αλλαγÞς του θεσμικοý πλαισßου και του ταξικοý συσχετισμοý εις βÜρος της εργασßας, αλλÜ, επειδÞ θα οδηγÞσουν σε αδιÝξοδο την εξυπηρÝτηση του χρÝους θα αναγκαστοýν αρκετÜ κρÜτη να προχωρÞσουν σε διαπραγματεýσεις αναδιÜρθρωσης Þ και παραγραφÞς του χρÝους (για την ΕλλÜδα υπÜρχουν αναλýσεις που λÝνε üτι Ýνα 50% παραγραφÞ του χρÝους εßναι το πλÝον λογικü σενÜριο).
¼λα αυτÜ μαζß μας οδÞγησαν στην ΠαρασκευÞ, 6/5, üπου τÝθηκε ζÞτημα νÝας κρßσης του χρηματοπιστωτικοý συστÞματος και ζÞτημα σταθερüτητας, ακüμη και ýπαρξης του ευρþ.
ΜερικÞ ρÞξη, αλλÜ δεν αντιμετωπßζει το πρüβλημα
Η αντßδραση της ιθýνουσας τÜξης που εκδηλþθηκε Üμεσα το Σαββατοκýριακο, παρüλο που βρßσκεται σε μερικÞ ρÞξη με το Σýμφωνο Σταθερüτητας και ανοßγει ζητÞματα αλλαγÞς της αρχιτεκτονικÞς της Ευρþπης, πλÝον, δεν αντιμετωπßζει το πρüβλημα. Πιστεýει üτι με μßα μεγÜλη «Ýνεση» ρευστüτητας στα κρÜτη που θα αντιμετωπßσουν δυσκολßες και με την ΕΚΤ να ασκεß μßα πολιτικÞ απορρüφησης των κραδασμþν των πολιτικþν ýφεσης, με Üλλα λüγια λÝγοντας στους κατüχους τßτλων üτι αναλαμβÜνει η ΕΚΤ και εν συνüλω τα κρÜτη της ευρωζþνης τους κινδýνους που δημιουργοýν οι πολιτικÝς αυτÝς, θα τους ηρεμÞσει και οι «αγορÝς» θα κινηθοýν με ομαλοýς ρυθμοýς. Δεν ξÝρουμε τις λεπτομÝρειες, των οποßων η αποσαφÞνιση εßναι ουσιαστικü ζÞτημα που ανοßγει την εξÝλιξη του μηχανισμοý προς διÜφορες κατευθýνσεις
Ωστüσο ως Ýχει, γενικÜ, εßναι, ακüμη μßα φορÜ, μετÜθεση του προβλÞματος. ΜετÜθεση με την ελπßδα üτι δýο τÜσεις της συγκυρßας δεν θα εκδηλþσουν τη δυναμικÞ τους Ýτσι που να μην μποροýν να τýχουν διαχεßρισης. Πρþτη, τα χρÝη να αυξÜνουν και επομÝνως επιμηκýνεται ο χρüνος εξüδου απü την κρßση των δημüσιων οικονομικþν. Το πρüβλημα φερεγγυüτητας των κρατþν δεν επιλýεται. Δεýτερη, οι πολιτικÝς αυτÝς να βÜζουν φωτιÝς στις κοινωνßες της Ευρþπης. Πþς μπορεß ο κüσμος της εργασßας να δεχθεß πολιτικÝς που αλλÜζουν βßαια τον ταξικü συσχετισμü δυνÜμεων, που ξεθεμελιþνουν κατακτÞσεις που διαμορφþθηκαν σε üλη τη μεταπολεμικÞ περßοδο χωρßς να υπÜρξουν αντιδρÜσεις; Οι üποιες αντιδρÜσεις, üμως, θα εκληφθοýν απü τις «αγορÝς» ως Ýνδειξη üτι η τρÝχουσα ιδεοληψßα των ιθυνουσþν τÜξεων της Ευρþπης κινδυνεýει να αναγνωρισθεß απ’ üλους ως τÝτοια. Μßα ιδεοληπτικÞ, δηλαδÞ, αναπαρÜσταση του κοινωνικοý συσχετισμοý δυνÜμεων με αποτÝλεσμα ο κßνδυνος απþλειας της αξßας των τßτλων να μεγαλþσει.
ΕπομÝνως, πρÝπει να περιμÝνουμε και Üλλες εξελßξεις καθþς η αδιÝξοδη πολιτικÞ πρüταση που πÜει να εφαρμοστεß σε κÜθε χþρα της Ευρþπης θα αρχßσει να παρÜγει τα αποτελÝσματÜ της.
* Ο Σπ. Λαπατσιþρας, διδÜσκει οικονομικÜ στο ΠανεπιστÞμιο ΚρÞτης.
|
