Η μÝχρι σÞμερα κριτικÞ στο ασφαλιστικü νομοσχÝδιο Ýχει περιορισθεß στις διατÜξεις του εκεßνες που οδηγοýν σε μειþσεις των συντÜξεων και σε αυξÞσεις των ορßων ηλικßας και των απαιτουμÝνων συντÜξιμων ετþν. Εßναι, üμως, απολýτως αναγκαßο να στρÝψουμε την κριτικÞ και σε συγκεκριμÝνες ρυθμßσεις του νομοσχεδßου που μÝχρι σÞμερα Ýχουν περÜσει απαρατÞρητες, για να καταδειχθεß üχι απλþς η ανεπÜρκεια αλλÜ η δομικÞ αδυναμßα του νομοσχεδßου, þστε να καταστεß κατανοητü üτι Ýχουμε Ýνα νομοσχÝδιο που δεν μπορεß να εφαρμοστεß ως νüμος: üσο νωρßτερα το αντιληφθοýμε τüσο καλýτερα. Το νομοσχÝδιο πρÝπει να αλλÜξει αμÝσως προσανατολισμοýς, αλλιþς, κι αν ακüμη ψηφισθεß και γßνει νüμος του κρÜτους, δεν Ýχει μÝλλον αφοý θα αποδειχθεß ανεφÜρμοστο. Σýντομα θα γßνει αντιληπτü üτι επιβÜλλεται η αντικατÜστασÞ του με νÝο νομοθÝτημα.
1. Οι γενικÝς ρυθμßσεις του ασφαλιστικοý περιÝχονται, Þδη, στο μνημüνιο που η χþρα μας συνυπÝγραψε με το ΔΝΤ, την Ε.Ε. και την ΕυρωπαúκÞ ΚεντρικÞ ΤρÜπεζα. Το μνημονιοπαρÜρτημα του Þδη ψηφισθÝντος, με τη διαδικασßα του κατεπεßγοντος, απü την περασμÝνη εβδομÜδα νüμου και αποτελεß το βασικü κεßμενο στο οποßο θα προσαρμοσθοýν και οι ρυθμßσεις του ασφαλιστικοý. Συνεπþς, αν προκýπτει δυσαρμονßα μεταξý συγκεκριμÝνων ρυθμßσεων του ασφαλιστικοý και του μνημονßου, αν δηλαδÞ διαπιστωθεß üτι συγκεκριμÝνες ρυθμßσεις του ασφαλιστικοý νομοσχεδßου εßναι ευνοúκüτερες απü τις αντßστοιχες προβλÝψεις του μνημονßου, αυτü σημαßνει üτι θα ακολουθÞσει και νÝα ασφαλιστικÞ νομοθετικÞ παρÝμβαση που θα προσαρμüσει και τις ευνοúκüτερες αυτÝς ρυθμßσεις στις επιταγÝς του μνημονßου.
Ως παραδεßγματα αυτþν των αποκλßσεων αναφÝρω τις προβλÝψεις του μνημονßου για την 37ετßα (σÞμερα προβλÝπεται η συνταξιοδüτηση με 37 συντÜξιμα Ýτη χωρßς üριο ηλικßας, ενþ το μνημüνιο ζητÜ 40 Ýτη με προσαρμογÞ μÝχρι το 2015 και με üριο ηλικßας το 60ü Ýτος απü 1.1.2011). Επßσης, την θÝσπιση της ηλικßας των 60 ετþν ως ελÜχιστης ηλικßας συνταξιοδüτησης απü 1.1.2011, ακüμη και για αυτοýς που υπÜγονται σÞμερα στα βαριÜ και ανθυγιεινÜ επαγγÝλματα (που σημαßνει επιμÞκυνση της ηλικßας συνταξιοδüτησης κατÜ 5-7 χρüνια). Οι ρυθμßσεις αυτÝς δεν περιλαμβÜνονται στο ασφαλιστικü νομοσχÝδιο, με δεδομÝνο, üμως, üτι το κεντρικü σημεßο αναφορÜς εßναι το μνημüνιο, εßναι βÝβαιο üτι αναμÝνεται και δεýτερο πλÝον επþδυνο ασφαλιστικü νομοσχÝδιο (η τροποποßηση του σημερινοý με τη μÝθοδο των τροπολογιþν κατÜ τη διαδικασßα ψÞφισÞς του στη ΒουλÞ).
2. Το κυρßαρχο χαρακτηριστικü του ασφαλιστικοý νομοσχεδßου εßναι η κατÜργηση της 3μεροýς χρηματοδüτησης με την απüσυρση του κρÜτους απü την υποχρÝωση συγχρηματοδüτησης του συστÞματος. Η κατÜργηση αυτÞ συνοδεýεται απü δýο επιδιþξεις:
Πρþτον, απü τη μεθοδευμÝνη προσπÜθεια να παραπλανηθεß ο λαüς üτι το κρÜτος εξακολουθεß να χρηματοδοτεß την κοινωνικÞ ασφÜλιση, επειδÞ απü το 2018 θα καταβÜλει την αποκαλοýμενη βασικÞ σýνταξη.
Δεýτερον, απü την παντελÞ απüκρυψη üτι, η τριμερÞς χρηματοδüτηση (ασφαλισμÝνοι, εργοδüτες, κρÜτος) επιβÜλλεται απü τη ΔιεθνÞ Σýμβαση Εργασßας 102 που το ελληνικü κρÜτος Ýχει επικυρþσει και εισαγÜγει στην εσωτερικÞ μας Ýννομη τÜξη με το Ν. 3251/1955.
ΠαρÜ τη μεθοδευμÝνη ασÜφεια του κειμÝνου του νομοσχεδßου, απü την 1.1.2008 και ενδεχομÝνως απü την 1.1.2005, καταργοýνται το ΕΚΑΣ, το επßδομα των ανασφÜλιστων υπερηλßκων και τα κατþτατα üρια και συγχωνεýονται με την αποκαλοýμενη βασικÞ σýνταξη. Συνεπþς, η βασικÞ σýνταξη αποτελεß προνοιακοý και üχι συνταξιοδοτικοý χαρακτÞρα επßδομα και ανÞκει στο κρατικü προνοιακü και üχι στο δημüσιο συνταξιοδοτικü σýστημα (με το οποßο δεν Ýχει οποιαδÞποτε σχÝση). ΕξÜλλου, εßναι γνωστü üτι το προνοιακü σýστημα βαρýνει εξ ολοκλÞρου τον κρατικü προûπολογισμü και δεν Ýχει ανταποδοτικü χαρακτÞρα (αντιθÝτως, το δημüσιο συνταξιοδοτικü σýστημα Ýχει -συλλογικü- ανταποδοτικü χαρακτÞρα). Οι διαπιστþσεις αυτÝς οδηγοýν στο συμπÝρασμα üτι το κρÜτος επιχειρεß να χρεþσει το συνταξιοδοτικü σýστημα με τις προνοιακÝς δαπÜνες, τις οποßες, üμως, οφεßλει εξ ορισμοý, να καταβÜλει, αποκλειστικþς, ο κρατικüς προûπολογισμüς.
3. ΟυσιαστικÞ εßναι και η κατÜργηση της ρýθμισης του Üρθρου 146 του νüμου 3655/2008 που προÝβλεπε τη σταδιακÞ μεßωση των επικουρικþν συντÜξεων απü 1.1.2013, þστε το 2020 να Ýχουν περιορισθεß στο 20 % των συνταξßμων αποδοχþν. Αντß της καταργοýμενης ρýθμισης, προβλÝπεται η διερεýνηση της βιωσιμüτητας των επικουρικþν Ταμεßων μÝσα στο 2011, απü την ΕθνικÞ ΑναλογιστικÞ ΑρχÞ και ο αντßστοιχος καθορισμüς των ποσοστοý αναπλÞρωσης, χωρßς να ισχýει, πλÝον, το κατþτατο üριο του 20% που προÝβλεπε ο νüμος ΠετραλιÜ, αλλÜ και με πιθανÞ την κατÜργηση και συγκεκριμÝνων επικουρικþν Ταμεßων.
4. Περßεργης σýλληψης εßναι και η ρýθμιση των Üρθρων 3 και 4 του νομοσχεδßου, επειδÞ καθιερþνει ποσοστÜ επß των συντÜξιμων αποδοχþν η των ασφαλιστικþν κατηγοριþν, κατÜ τρüπο που ευνοεß τους υψηλüτερα αμειβüμενους και αδικεß κατÜφωρα εκεßνους που Ýχουν μεγαλýτερη ανÜγκη προστασßας, δηλαδÞ τους χαμηλοσυνταξιοýχους και τους μÝσης κατηγορßας συνταξιοýχους. Εßναι εντüνως Üδικη η καθιÝρωση ποσοστþν απü 0,7% μÝχρι 1,1% για τη κατþτερη ασφαλιστικÞ κλÜση (συντÜξιμες αποδοχÝς 850 ευρþ), ενþ για την ανþτατη ασφαλιστικÞ κλÜση (4.200 και Üνω ευρþ) τα καθιεροýμενα ποσοστÜ κυμαßνονται απü 1,27% μÝχρι 3%. Με τις επιλογÝς αυτÝς ο συνολικüς δεßκτης αναπλÞρωσης των χαμηλοσυνταξιοýχων, τüσο για τα 35 üσο και για τα 40 χρüνια ασφÜλισης, υπολεßπεται καταφανþς του αντßστοιχου δεßκτη των υψηλοσυνταξιοýχων (ενþ η κοινωνικÞ δικαιοσýνη επιβÜλλει να συμβαßνει το αντßθετο). ΑνÜλογη παρατÞρηση ισχýει και για την περßπτωση των αυτο-απασχολοýμενων.
5. ΠροβλÝπεται (Üρθρο 11 παρ. 1) η δυνατüτητα αναπροσαρμογÞς των συντÜξεων (τüσο της βασικÞς üσο και της αναλογικÞς) ανÜλογα με τη μεταβολÞ του ΔΤΚ, του ΑΕΠ αλλÜ και των οικονομικþν δυνατοτÞτων του αντßστοιχου κατÜ περßπτωση ασφαλιστικοý Ταμεßου. Η διατýπωση του Üρθρου αφÞνει ανοικτü παρÜθυρο üχι απλþς για το πÜγωμα των συντÜξεων αλλÜ και για ενδεχüμενη αρνητικÞ αναπροσαρμογÞ τους. Επßσης, ουδÝν αναφÝρει πþς και απü ποιüν θα διαπιστþνεται η οικονομικÞ δυνατüτητα του Ταμεßου.
6. Η διατýπωση του Üρθρου 38 περß επιβολÞς νÝου ΛΑΦΚΑ οδηγεß στο συμπÝρασμα üτι η εισφορÜ για τις συντÜξεις Üνω των 1.700 ευρþ θα εßναι σημαντικÞ αφοý θα επιβÜλλεται στο σýνολο της σýνταξης και üχι στο τμÞμα της που υπερβαßνει το ποσüν των 1.400 ευρþ. Εκτüς αυτοý, η διÜθεση των εισπραττüμενων ποσþν για την κÜλυψη των ελλειμμÜτων ΦΚΑ αντιστρατεýεται την Ýννοια και τη λειτουργßα του ΑΚΑΓΕ που Ýχει χαρακτÞρα δημιουργßας αποθεματικοý. Η αλÞθεια εßναι üτι με την επιβολÞ του ΛΑΦΚΑ: επιχειρεßται η συγκÝντρωση χρημÜτων, απü το σýνολο των συνταξιοýχων που Ýχουν συντÜξεις Üνω των 1.400 ευρþ, για να διατεθοýν προς ενßσχυση συγκεκριμÝνων Ταμεßων þστε να καταστεß δυνατÞ η κÜλυψη των αναγκþν του για καταβολÝς συντÜξεων.
7. Ο συντελεστÞς βελτßωσης (μετÜ το 2010) σε περιπτþσεις διαδοχικÞς ασφÜλισης (Üρθρο 8) εßναι πολý χαμηλüς (μüλις 0,06 / Ýτος), με συνÝπεια να παραμÝνει κατ' ουσßαν Üλυτο το πρüβλημα των αδικιþν στη διαδοχικÞ ασφÜλιση.
8. ΠροβλÝπεται η επαναλειτουργßα της Διαρκοýς ΕπιτροπÞς Κρßσεως ΒαρÝων και Ανθυγιεινþν ΕπαγγελμÜτων που συγκροτÞθηκε με βÜση τον Ν. 3790/2009 και κατÜρτιση νÝας λßστας που θα ισχýει μüνο για üσους ασφαλßζονται για πρþτη φορÜ απü 1.7.2011.
9. Οι διατυπþσεις του Üρθρου 27 περß ενοποιÞσεων των ασφαλιστικþν Ταμεßων Ýχουν ευχολογικü χαρακτÞρα. Το θÝμα δεν εßναι þριμο και χρειÜζονται σοβαρÝς μελÝτες üχι μüνον αναλογιστικÝς αλλÜ και κοινωνικο-πολιτικοý χαρακτÞρα που μÝχρι σÞμερα δεν Ýχουν γßνει. Θεωρþ ανεφÜρμοστο το Üρθρο.
10. Με την εισαγωγÞ του συστÞματος υπολογισμοý των συντÜξεων εισÜγεται ο γνωστüς τýπος τιμαριθμοποßησης των εισοδημÜτων των παλαιüτερων ετþν (ισχýει, Üλλωστε και σÞμερα και στην ΕλλÜδα) με παρÜλληλο συνυπολογισμü ενüς δεßκτη ωρßμανσης. Μßα προσπÜθεια συνεκτßμησης, üμως, του εισαγüμενου δεßκτη ωρßμανσης (0,06/Ýτος) με το πραγματικü ποσοστü αýξησης των μισθþν ανÜ τριετßα (περß το 10%) αναδεικνýει με ενÜργεια το τερÜστιο μÝγεθος των απωλειþν κατÜ τον υπολογισμü των συντÜξεων, σε βÜρος του εκÜστοτε συνταξιοýχου.
* Ο Γιþργος ΡωμανιÜς εßναι επιστημονικüς σýμβουλος ΙΝΕ - ΓΣΕΕ - ΑΔΕΔΥ
