|
Tης Ολγας Σελλά από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 22/6/2010
Στ' αλήθεια ζηλεύω τους Πορτογάλους, γιατί αυτοί θα πενθήσουν έναν συγγραφέα όχι μόνο για τα σημαντικά και σπουδαία κείμενα που έγραφε. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου ήταν –και όχι μόνο για τους Πορτογάλους– μέχρι το τέλος του, ένας μαχητικός διανοούμενος, ένας πνευματικός άνθρωπος που «φύτρωνε ακριβώς εκεί που δεν τον έσπερναν», υπερασπιζόμενος λες το παρατσούκλι του (σαραμάγκο=αγριόχορτο). Προκαλούσε, λοιδορούσε, ειρωνευόταν, αντιδρούσε, αρνιόταν. Και δεν σταματούσε ποτέ. Διαρκής μεγάλος του αντίπαλος, η θρησκεία και ο ρόλος που παίζει στις ζωές των ανθρώπων και στην ιστορία του πολιτισμού. Για τους ανοιχτούς λογαριασμούς με την πορτογαλική Εκκλησία, άλλωστε, επέλεξε να ζει αυτοεξόριστος στα Κανάρια Νησιά. «Οι θρησκείες, όλες οι θρησκείες χωρίς εξαίρεση, δεν θα χρησιμεύσουν ποτέ στην προσέγγιση και τη συμφιλίωση των ανθρώπων, ενώ, αντίθετα, υπήρξαν και θα συνεχίσουν να είναι αιτία ανείπωτων κακουχιών, σφαγών, μιας τερατώδους φυσικής και πνευματικής βίας, που συνιστούν ένα από τα σκοτεινότερα κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας», έλεγε στη La Repubblica, λίγες μέρες μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Μάλλον όχι τυχαία.
Δεν επαναπαυόταν στη φήμη του, αλλά δεν έκανε τις δημόσιες παρεμβάσεις του για να τη διατηρήσει. Ηταν εντελώς αυτόματη ενέργεια το να κοιτάει πάντα και έξω από τον εαυτό του, για να καταλάβει τον εαυτό του. Ισως γι' αυτό, στα 86 του, αποφάσισε να συνομιλήσει με τους bloggers, με νέους ανθρώπους που ίσως δεν θα διαβάσουν ποτέ τα βιβλία του, αλλά που αναζητούν, ψάχνουν, θέλουν να επικοινωνήσουν, να συζητήσουν, να σκεφτούν. Κυρίως θέλουν κάποιον να τους πει και την άλλη πλευρά των πραγμάτων και όχι μόνο να χαϊδεύει τις στείρες αντιρρήσεις και τις μονότονες –και εν πολλοίς αδιέξοδες– αντιδράσεις τους. Θυμόμαστε, όσοι κάνουμε τα τελευταία χρόνια ρεπορτάζ βιβλίου, τη γνωριμία μας μαζί του, το 2006 στην Πάτρα, στη μοναδική του επίσκεψη στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του θεσμού Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Δεν χαριζόταν στις απαντήσεις προς τους δημοσιογράφους. Δεν επεδίωκε να γίνει αρεστός. Ελεγε την άποψή του, σχεδόν πάντα προκαλούσε, σ' έκανε να διαφωνήσεις, μέχρι και να θυμώσεις. Οπωσδήποτε όμως σε έκανε να σκεφτείς και να αναρωτηθείς για κάποιες βεβαιότητες. Και νομίζω ότι όλοι θα τη θυμόμαστε σαν μία από τις πιο σημαντικές και ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις Τύπου της επαγγελματικής μας ζωής.
Είναι πράγματι πικρή διαπίστωση, μπορεί να είναι και λίγο γκρίνια, σίγουρα όμως είναι αλήθεια, ότι στην Ελλάδα δεν μπορώ να σκεφτώ και πολλούς σύγχρονους συγγραφείς που να ακολουθούν τη στάση ζωής –και παρέμβασης– του Ζοζέ Σαραμάγκου. Το ότι εκδίδουν βιβλία –κάποιοι πολλά και συχνά– δεν συνιστά πνευματική συμπεριφορά. Ενα ακόμα έλλειμμα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, μία ακόμη διαφορά με τη μεσογειακή Πορτογαλία.
|
