|
1930 το 2010
Του ΚΩΣΤΑ ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ
Ελευθεροτυπßα, ΠαρασκευÞ 30 Ιουλßου 2010
Ογδüντα χρüνια μετÜ τη σπαρακτικÞ κρßση του 1930, η ιστορßα επαναλαμβÜνεται: üμως üχι σαν φÜρσα, αλλÜ σαν μια δεýτερη τραγωδßα, ωσÜν η πρþτη να μην υπÞρξε ποτÝ, αφοý τα συμπερÜσματÜ της αγνοοýνται ακüμη και στα εγχειρßδια.
ΠαρÜ την τρÝχουσα παγκüσμια κρßση, οι κυβερνÞσεις, με ποδηγÝτηση των τραπεζþν, εξωθοýν τις οικονομßες σε βαθýτερο αδιÝξοδο, με πρüσθετη λιτüτητα, περικοπÝς δαπανþν, μισθþν, συντÜξεων. Ενþ η κρßση εμφανßστηκε παντοý ως υστÝρηση ζÞτησης Ýναντι της παραγωγÞς, εν τοýτοις γενικεýονται σÞμερα πολιτικÝς επιλογÝς που συρρικνþνουν ακüμη περισσüτερο τη ζÞτηση, με πρüσχημα την καταπολÝμηση ελλειμμÜτων και την υποθετικÞ αποκατÜσταση εμπιστοσýνης των αγορþν χρÞματος. Για τις δυτικο-ευρωπαúκÝς κοινωνßες, το εγχεßρημα αποβαßνει αδιÝξοδο και αυτοκαταστροφικü: καταλýονται σÞμερα κοινωνικÝς και θεσμικÝς προûποθÝσεις του δημοκρατικοý πολιτεýματος, το κοινωνικü κλßμα δηλητηριÜζεται, με συνÝπεια ουδεßς δεßκτης εμπιστοσýνης να βελτιþνεται. Η μεταπολεμικÞ εμπειρßα ταχýρρυθμης ανÜπτυξης διδÜσκει üτι το κλßμα εμπιστοσýνης ισχýει ταυτüχρονα για üλες τις τÜξεις: δεν εßναι δυνατüν η εμπιστοσýνη της μιας να βασßζεται στον φüβο και πανικü των υπολοßπων. ΕÜν ο καπιταλισμüς απÝκτησε ιστορικÜ λαúκÜ ερεßσματα, αυτü το οφεßλει στην εξασφÜλιση απασχüλησης, σχετικÞς ευημερßας και δημοκρατßας για το σýνολο των πολιτþν. ΕÜν σÞμερα αυτÞ η ικανüτητÜ του αναστÝλλεται, εÜν η απασχüληση και η ευημερßα παραχωροýν τη θÝση τους σε μαζικÞ ανεργßα και δυσπραγßα μεγÜλης κλßμακας, η δημοκρατßα αναιρεßται, ο καπιταλισμüς χÜνει νομιμοποßηση και λαúκÜ ερεßσματα.
Οσο οι προβλÝψεις για την οικονομßα χαμηλþνουν τüσο οι κοινωνικÝς διαμÜχες οξýνονται και ο πυρετüς ανÝρχεται. Στην Ευρþπη επικρατεß «μετεωρολογικÞ αντßληψη» της οικονομßας: ατελεßωτες θυσßες, υπü την ατεκμηρßωτη υπüθεση üτι, με την αναßρεση του κοινωνικοý κρÜτους, βελτιþνεται η εμπιστοσýνη των κεφαλαιοýχων. Ο βρετανικüς «ΣÜντεú ΤÝλεγκραφ» σημειþνει επιγραμματικÜ: «Δεν λÝμε üτι πρÝπει το κοινωνικü κρÜτος να μετατραπεß Üμεσα σε αστυνομικü, üμως εßναι γεγονüς üτι η ιδÝα του κοινωνικοý κρÜτους ηχεß πλÝον στην εποχÞ μας ως ιστορικÜ ξεπερασμÝνη. Για μÝγιστο τμÞμα του λαοý, το κοινωνικü κρÜτος εßναι πλÝον συνþνυμο ανεπÜρκειας, καταστολÞς, αυταρχισμοý». Η «συντηρητικÞ επανÜσταση», που ευθýνεται για τη σημερινÞ κρßση και το διαγραφüμενο αδιÝξοδο, σηκþνει σÞμερα κεφÜλι, λüγω του ιδεολογικοý κενοý της Üλλης πλευρÜς, και προωθεß ακüμη περισσüτερο διαβρωτικÝς επιλογÝς, ως δÞθεν «θεραπευτικÞ αγωγÞ» απεμπλοκÞς απü το αδιÝξοδο, στο οποßο η ßδια Ýχει καθηλþσει το παγκüσμιο σýστημα. Με την εμμονÞ στην επιλογÞ της παγκοσμιοποßησης, διαβÜλλει την Ýννοια του κρÜτους-Ýθνους, αλλÜ και εκεßνες της κοινωνßας και του κοινωνικοý κρÜτους, üπως επßσης της συλλογικÞς δρÜσης, των εργατικþν ενþσεων, των εθνικþν διαπραγματεýσεων και εν τÝλει των δημοκρατικþν θεσμþν, ακüμη και της απονομÞς δικαιοσýνης. «Ο λαüς παραμÝνει αμαθÞς, μüνον οι ειδικοß γνωρßζουν, οι εξουσßες οφεßλουν να επιλÝγουν το σωστü, ανεξÜρτητα απü πολιτικü κüστος, δηλαδÞ ανεξÜρτητα απü τη λαúκÞ αποδοκιμασßα των επιλογþν τους». Πþς αλλιþς δυσφημεßται το πολιτικü σýστημα στη λαúκÞ συνεßδηση;
Το 1930 εξετιμÜτο üτι 99% των κεφαλαßων στην ηπειρωτικÞ Ευρþπη, με επßκεντρο τη Γερμανßα, εßχαν μετεγκατασταθεß στη χρηματοπιστωτικÞ σφαßρα και μüνον 1% παρÝμεναν στην παραγωγικÞ. Η μαζικÞ ανεργßα Ýπληττε κατ' εξοχÞν κλÜδους αιχμÞς, που εßχαν, üπως και σÞμερα, περισσüτερο «παγκοσμιοποιηθεß». Με δüγμα την Üμεση καταπολÝμηση των ελλειμμÜτων, με την επιλογÞ του αποπληθωρισμοý (deflation) προς ενßσχυση της ανταγωνιστικüτητας και της πραγματικÞς αξßας του νομßσματος, η οικονομικÞ πολιτικÞ των κυβερνÞσεων διεσφÜλιζε υψηλÝς χρηματικÝς αποδüσεις, αλλÜ με απαρÜκαμπτο τßμημα την καταστροφÞ της παραγωγικÞς οικονομßας. ΠαρÜλληλα, πυροδοτοýσε την αποδüμηση των κοινωνιþν, την εξαθλßωση εκατομμυρßων εργατικþν οικογενειþν, εκτρÝφοντας κοινωνικÞ αντßδραση που θα επÝστρεφε με τη μορφÞ του ναζισμοý. Το κοινωνικü χÜος, η δυσφÞμηση της αριστεροδεξιÜς πολιτικÞς συναßνεσης οδÞγησαν σε κοινωνικÞ απüγνωση και μαζικÞ αντιδημοκρατικÞ ριζοσπαστικοποßηση, με ορüσημο την παρÜδοση της Δημοκρατßας της ΒαúμÜρης στον Χßτλερ τον ΦεβρουÜριο του 1933.
Το Σοσιαλδημοκρατικü Κüμμα κυβερνοýσε τη Γερμανßα κατÜ το 1930-1932, üμως Ýθετε απüλυτη προτεραιüτητα την προληπτικÞ καταπολÝμηση του πληθωρισμοý, τις περικοπÝς δαπανþν και μισθþν, ανÜγοντας τη μαζικÞ ανεργßα σε θετικÞ προûπüθεση εξισορρüπησης των ελλειμμÜτων. Το Κ.Κ. Γερμανßας επαναλÜμβανε με τη σειρÜ του αναλýσεις του μαρξιστÞ Ροδüλφου Χßλφερντιγκ, που στο παρελθüν θαýμαζε ο ΛÝνιν: «Οποιος αναζητεß θεραπεßα στην ασθÝνεια του καπιταλισμοý δεν εßναι μαρξιστÞς» και «η εργατικÞ τÜξη δεν εßναι γιατρüς του ετοιμοθÜνατου καπιταλισμοý». Μüνο μια μικρÞ ομÜδα μελετητþν των γερμανικþν συνδικÜτων, γýρω απü τον ρωσικÞς καταγωγÞς Βλαδßμηρο Βοúτßνσκι (1885-1960), διεκÞρυσσε üτι η καταπολÝμηση της κρßσης αρχßζει με την εξασφÜλιση απασχüλησης στους ανÝργους. Πριν απü τους Ροýζβελτ και ΚÝινς, διεκδßκησαν πολιτικÞ παγκüσμιας ανÜκαμψης με διεθνÞ συντονισμü και, εν αδυναμßα διεθνοýς συνεννüησης, μεγÜλα δημüσια Ýργα στη Γερμανßα, χρηματοδοτοýμενα με χρÞμα πÝραν των αντικρισμÜτων χρυσοý της χþρας. Οι ΣοσιαλδημοκρÜτες απÝρριψαν τις προτÜσεις, διαβλÝποντας σε αυτÝς κßνδυνο πληθωρισμοý και εν δυνÜμει πορεßα ρÞξης της Γερμανßας με τη διεθνÞ κοινüτητα. Το Κ.Κ. τις απÝρριψε επßσης ως «μεταρρυθμιστικÝς» και «μικροαστικÝς». «Τα τρüφιμα σαπßζουν στις αποθÞκες, ενþ Γερμανοß πεθαßνουν απü πεßνα», αποροýσε ο Φριτς ΜπÜαντε, μÝλος των «Μεταρρυθμιστþν», στιγματιζüμενος ως «ηλßθιος» απü το Κ.Κ. Αλλος επßσης «ηλßθιος» Þταν ο Φριτς ΤÜρνοβ, ο οποßος υποστÞριξε üτι «οι χαμηλοß μισθοß καταδικÜζουν την οικονομßα σε υπολειτουργßα και μüνον οι υψηλοß μισθοß τÞς εξασφαλßζουν υψηλü δυναμισμü». Εν τοýτοις, στις ΗΠΑ, τρßτος «ηλßθιος», ονομαζüμενος ΧÝνρι Φορντ, επρüκειτο να σφραγßσει με «ηλιθιüτητα» και φυσικÜ με το αζημßωτο την υψηλüτερη ανÜπτυξη στην ιστορßα του καπιταλισμοý. Η επαχθÞς «καυτÞ πατÜτα» της απασχüλησης εκχωρÞθηκε τελικÜ στους ναζß και αυτοß επελÞφθησαν του προβλÞματος μÝσω κρατικþν δαπανþν προς πολεμικÝς βιομηχανßες. Ποιος απü τους Γερμανοýς και Ευρωπαßους πρωταγωνιστÝς και κομπÜρσους της εποχÞς εκεßνης μπορεß να ισχυριστεß üτι παρÝμεινε αθþος και αμÝτοχος της τραγωδßας που ακολοýθησε;
|
