Δýσκολοι καιροß για την ισüτητα
Της Μαρßας Καραμεσßνη ΕΠΟΧΗ 6/3/2011
Η οικονομικÞ κρßση στη χþρα μας επÝφερε τερÜστια επιδεßνωση στις συνθÞκες ζωÞς και εργασßας ανδρþν και γυναικþν, αν και ο τρüπος και η Ýνταση που τους/τις Ýπληξε διαφÝρει. ¶νισες επιπτþσεις παρατηροýνται και σε επß μÝρους ομÜδες ανδρþν και γυναικþν, ανÜλογα με την ηλικßα, την κοινωνικÞ τÜξη, την εθνικüτητα κλπ. Η κρßση επÝδρασε στις προγενÝστερες ανισüτητες φýλου – οξýνοντας Þ αμβλýνοντας κÜποιες πλευρÝς τους –μÝσα σε Ýνα περιβÜλλον γενικÞς υποχþρησης των κοινωνικþν κατακτÞσεων και αýξησης της ανασφÜλειας και της φτþχειας.
Οι πατριαρχικÝς αντιλÞψεις σε ΕλλÜδα και Ευρþπη
Αξßζει να θυμßσουμε üτι οι προγενÝστερες ανισüτητες εις βÜρος των γυναικþν στη χþρα μας ως προς τα ποσοστÜ απασχüλησης και ανεργßας Þταν απü τις μεγαλýτερες στην Ε.Ε., ενþ η συμμετοχÞ των ανδρþν στην οικιακÞ εργασßα και φροντßδα Þταν εξαιρετικÜ περιορισμÝνη. Αυτοß οι δεßκτες αποκÜλυπταν üτι οι πατριαρχικÝς αντιλÞψεις για την ανδρικÞ υπεροχÞ στη δημüσια σφαßρα και την προνομιακÞ ενασχüληση των γυναικþν με την οικιακÞ εργασßα και φροντßδα – αν και σε υποχþρηση – διαπüτιζαν σε μεγαλýτερο βαθμü στην ΕλλÜδα απ' üτι στις Üλλες ευρωπαúκÝς χþρες την κοινωνßα, το θεσμικü οικοδüμημα του κοινωνικοý κρÜτους (υπανÜπτυξη δημüσιων υπηρεσιþν φροντßδας για παιδιÜ και ηλικιωμÝνους, συνταξιοδοτικü σýστημα) και διαμüρφωναν τις απüψεις των εργοδοτþν περß συγκριτικÞς απüδοσης των γυναικþν –και ακüμα περισσüτερο των γυναικþν με παιδιÜ - Ýναντι των ανδρþν στην αμειβüμενη εργασßα. ΠατριαρχικÝς αντιλÞψεις που επηρÝαζαν ακüμα και τις νεüτερες γενιÝς, üπως αποτυπωνüταν στο πολý υψηλüτερο ποσοστü ανεργßας των νÝων γυναικþν σε σχÝση με τους Üνδρες (βλ. πßνακα).
Να θυμßσουμε επßσης, üτι πριν απü την κρßση, ýστερα απü δεκαετßες ανüδου του εκπαιδευτικοý επιπÝδου των γυναικþν, που εßχε καταλÞξει στην εκπαιδευτικÞ υπεροχÞ τους σε σχÝση με τους Üνδρες, η σχÝση περßπου των μισþν με την αμειβüμενη εργασßα εßχε γßνει σταθερÞ και αδιÜλειπτη και μßα στις τÝσσερεις απασχολεßτο στο δημüσιο τομÝα, ενþ η διαρκÞς αýξηση της συμμετοχÞς των γυναικþν στα μεσαßα και ανþτερα επαγγÝλματα και η ολοÝνα μεγαλýτερη συμβολÞ τους στην επιστημονικÞ παραγωγÞ και την καλλιτεχνικÞ δημιουργßα αποτελοýσε μßα μακροχρüνια τÜση χωρßς παλινδρομÞσεις. ΕπειδÞ üμως οι γυναικεßες κατακτÞσεις στο χþρο της εκπαßδευσης και της αμειβüμενης εργασßας Þταν αναπüφευκτα Üνισες, εßχαν οξýνει τις ταξικÝς διαφοροποιÞσεις του γυναικεßου πληθυσμοý. Η δε μαζικÞ παρουσßα των μεταναστριþν στην ελληνικÞ κοινωνßα εßχε Þδη προσθÝσει στην ταξικÞ διαφοροποßηση, τη διαφοροποßηση με βÜση την εθνικÞ προÝλευση.
ΜÝχρι σÞμερα, οι επιπτþσεις της κρßσης στην απασχüληση και την ανεργßα εßναι δυσμενÝστερες για τους Üνδρες (βλÝπε πßνακα). Οι δραματικÝς απþλειες θÝσεων εργασßας την τελευταßα διετßα, που οφεßλονται κατÜ 82% στις κατασκευÝς, τη μεταποßηση και το εμπüριο (τομεßς üπου υπερισχýουν οι Üνδρες), μεßωσαν την ανδρικÞ απασχüληση κατÜ 8% και αýξησαν τον αριθμü των Üνεργων ανδρþν κατÜ 118%. Τα αντßστοιχα ποσοστÜ στις γυναßκες Þταν -1,4% και 54%.
Σε αντιστÜθμισμα των μαζικþν απολýσεων ανδρþν και της μεßωσης των οικογενειακþν εισοδημÜτων, περßπου 120.000 γυναßκες üλων των ηλικιþν - 20 και Üνω - μπÞκαν στην αγορÜ εργασßας αναζητþντας δουλειÜ. Οι περισσüτερες βρÝθηκαν στην ανεργßα μαζß με τις απολυμÝνες, εκτινÜσσοντας το γυναικεßο ποσοστü ανεργßας (17% τον ΝοÝμβριο 2010). ¼μως, λüγω της μεγαλýτερης αýξησης της ανδρικÞς Ýναντι της γυναικεßας ανεργßας, το γυναικεßο ποσοστü εßναι σÞμερα 1,5 φορÝς μεγαλýτερο του ανδρικοý, Ýναντι 2,6 πριν απü την κρßση.
Στους μετανÜστες το παραπÜνω φαινüμενο Þταν πιο Ýντονο. Λüγω της τερÜστιας κλßμακας των απολýσεων ανδρþν – κυρßως στις κατασκευÝς και τη μικρÞ βιοτεχνßα – το ανδρικü ποσοστü ανεργßας ανÝβηκε απü 3,9% τον ΝοÝμβριο του 2008 στο 14,4% τον ΝοÝμβριο του 2010 και εξισþθηκε με εκεßνο των γυναικþν μεταναστριþν. Οι μετανÜστριες αποτελοýν πλÝον το μοναδικü εισüδημα σε πολλÜ νοικοκυριÜ ξÝνων εργατþν, αντιστρÝφοντας πλÞρως τους παραδοσιακοýς ρüλους κουβαλητÞ-εξαρτþμενου εντüς της οικογÝνειας. Το ßδιο Ýχει συμβεß και σε πολλÜ νοικοκυριÜ ΕλλÞνων, δεδομÝνης και της αθÝατης πλευρÜς της κρßσης, που συνδÝεται με τη δραματικÞ συρρßκνωση του εισοδÞματος των πιο προλεταριοποιημÝνων στρωμÜτων των αυτοαπασχολοýμενων (κυρßως ανδρþν).
Παρüμοιες Þταν οι εξελßξεις σε üλες τις αναπτυγμÝνες χþρες, εφüσον η διεθνÞς κρßση (üπως και αυτÝς του 1974-1975, 1980-1982, 1990-93) Ýπληξε περισσüτερο ανδροκρατοýμενους κλÜδους του δευτερογενοýς τομÝα. Ωστüσο η κρßση πρüσφατα μüλις Üρχισε να πλÞττει το δημüσιο τομÝα, στον οποßο συγκεντρþνονται οι σταθερÝς και αναβαθμισμÝνες θÝσεις γυναικεßας απασχüλησης και υπÜγονται σε μεγÜλο βαθμü οι γυναικοκρατοýμενοι κλÜδοι της υγεßας, της εκπαßδευσης και της κοινωνικÞς μÝριμνας. Ο δραστικüς περιορισμüς των προσλÞψεων στο δημüσιο τομÝα τα επüμενα χρüνια, üπου Ýβρισκαν απασχüληση προ της κρßσης το 60% των γυναικþν και το 40% των ανδρþν πτυχιοýχων πανεπιστημßου, αναμÝνεται να πλÞξει περισσüτερο τις γυναßκες. ¹δη το πÜγωμα των προσλÞψεων πÝρσι, Ýχει συμβÜλει στην ταχýτερη αýξηση της ανεργßας των νÝων γυναικþν 20-24 ετþν Ýναντι των ανδρþν, που εκτιμÜται üτι Ýχει σÞμερα φθÜσει στο ρεκüρ του 47-50%. Ταυτüχρονα, στομþνει την κýρια οδü επαγγελματικÞς ανüδου των νÝων γυναικþν με ανþτατη εκπαßδευση σε θÝσεις με καλÝς συνθÞκες εργασßας και απασχüλησης και προοπτικÝς επαγγελματικÞς ανÝλιξης, που εßχε συντελÝσει τις τελευταßες δεκαετßες στη σýγκλιση των φýλων στην απασχüληση.
Η κρßση ανÝκοψε την βελτßωση της θÝσης των γυναικþν
Στο Üλλο Üκρο της αγορÜς εργασßας, πολλοß ασυνδικÜλιστοι γυναικοκρατοýμενοι τομεßς (π.χ. καθαριüτητα, ιματισμüς) υφßστανται τις συνÝπειες της αποσÜθρωσης των εργασιακþν δικαιωμÜτων και των νομικþν εγγυÞσεων, της ανασφÜλειας, των εργοδοτικþν εκβιασμþν και της διüγκωσης της ανασφÜλιστης εργασßας. Η γενικÞ κατÜσταση της αγορÜς εργασßας επεκτεßνει τις συνθÞκες αυτÝς και σε Üλλους τομεßς και κλÜδους ιδιωτικþν υπηρεσιþν, üπου επικρατεß η γυναικεßα απασχüληση. Η ανεργßα και η ανασφÜλιστη εργασßα, σε συνδυασμü με την πρüσφατη αýξηση της ηλικßας συνταξιοδüτησης και τη μεßωση του ýψους των συντÜξεων, απειλεß τις γυναßκες μεγÜλης ηλικßας που δεν συγκεντρþνουν τα απαραßτητα Ýνσημα, με φτþχεια.
ΤÝλος, η υποβÜθμιση των συστημÜτων υγεßας, εκπαßδευσης, φροντßδας και πρüνοιας, λüγω των ελλεßψεων προσωπικοý και περικοπÞς των εξüδων λειτουργßας, üπως και η μεßωση των εισοδημÜτων των μεσαßων στρωμÜτων που κÜνουν χρÞση οικιακþν υπηρεσιþν καθαριüτητας και φροντßδας αναμÝνεται να οδηγÞσουν μεγÜλες κατηγορßες γυναικþν σε αýξηση της μη αμειβüμενης εργασßας Þ/και σε διεκδßκηση μεγαλýτερης ισüτητας στον καταμερισμü της οικιακÞς εργασßας, ιδßως σε νοικοκυριÜ üπου το μοναδικü Þ κýριο εισüδημα προÝρχεται απü γυναßκες. Φαßνεται λοιπüν üτι η οικονομικÞ κρßση στη χþρα μας ανÝκοψε την προηγοýμενη, αντιφατικÞ μεν αλλÜ σταθερÞ πορεßα βελτßωσης της θÝσης των γυναικþν στην οικογÝνεια και την κοινωνßα και αργÞς διÜβρωσης των κοινωνικþν ρüλων και Üνοιξε τον ασκü του Αιüλου, απü τον οποßο μπορεß να προκýψει εßτε οπισθοδρüμηση εßτε περαιτÝρω αμφισβÞτηση των ρüλων του φýλου. ¼μως üταν η κρßση διαβρþνει την οικονομικÞ βÜση της ανδρικÞς κυριαρχßας, η αμφισβÞτηση των ρüλων πιθανüν να αυξÞσει την ανδρικÞ βßα κατÜ των γυναικþν. ¸να εßναι σßγουρο. Η ατομικÞ πορεßα των γυναικþν προς τα μπρος εßναι σÞμερα πιο δýσκολη και αβÝβαιη, ενþ η συλλογικÞ τους πορεßα εßναι Üμεσα συνυφασμÝνη με την προοπτικÞ προοδευτικÞς εξüδου απü την οικονομικÞ κρßση.
|
