Για τον ΙÜκωβο ΚαμπανÝλλη
Της Μαρßας KατσουνÜκη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 3/4/2011
«Το πιο τραγικü πρÜγμα που θυμÜμαι απü το στρατüπεδο εßναι το üτι συνÞθισα κÜποια στιγμÞ να κÜνω βüλτα στο προαýλιο δßπλα σε 2.000 πτþματα», εßχε πει ο ΙÜκωβος ΚαμπανÝλλης για το ΜαουτχÜουζεν. Και πρüσθετε: «Δεν ξÝρω αν θα Þμουν αυτüς που εßμαι, αν δεν εßχα αυτÞ την ανεκτßμητη εμπειρßα στην κüλαση».
Ο Νßκος Κοýνδουρος σε συνÝντευξÞ του στην τηλεüραση του ΣΚΑÚ χαρακτÞρισε τον απελθüντα θεατρικü συγγραφÝα «Þρωα», χωρßς üμως να του αποδßδει πρÜξεις υψßστης γενναιüτητας Þ αυτοθυσßας. Δýσκολα, επßσης, θα τον τοποθετοýσαμε στα «ινδÜλματα» και ακüμη δυσκολüτερα θα του αναγνωρßζαμε, απü πρüθεση Þ συγκυρßα, θÝση πρωταγωνιστÞ σε γεγονüτα.
Κι üμως, το σχüλιο του Νßκου Κοýνδουρου δεν ακοýστηκε παρÜταιρο Þ υπερβολικü. ΑμετροεπÝς, μετÜ θÜνατον, εγκþμιο. ΠεριÝβαλε τον ΙÜκωβο ΚαμπανÝλλη με οικειüτητα, προβÜλλοντας αυτü που υποστÞριξε με τη ζωÞ του: το ανθρþπινο μÝτρο, τη σεμνüτητα, την αυτÜρκεια του συγγραφÝα που δεν απομακρýνεται απü τη δικÞ του αυλÞ των θαυμÜτων.
Ζοýσε συμπτωματικÜ, θα μποροýσε και να μη ζει. Να εßχε κοπεß το νÞμα στο ΜαουτχÜουζεν. ΑυτÞν την ανατροπÞ Ýκανε δημιουργßα, απü αυτÞν εμπνεýστηκε, αποφεýγοντας τους εýκολους διαχωρισμοýς (καλüς - κακüς, Üσπρο - μαýρο), τους μονοδιÜστατους χαρακτÞρες, τα θετικÜ - αρνητικÜ μηνýματα, τις σχηματοποιÞσεις και τις στρατεýσεις. Ας αναλογιστοýμε, πρüχειρα, τον «ΔρÜκο» και τη «ΣτÝλλα». ΠαρÜ το γεγονüς üτι Ýγραψε σε δεκαετßες (του '50, του '60 και του '70) ιδεολογικÜ, πολιτικÜ και κοινωνικÜ σχισματικÝς και εξαιρετικÜ φορτισμÝνες, δεν Ýπεσε στην παγßδα των συμβÜσεων. Τüσο απλÜ; Καθüλου. Και θýμωσε και σÜρκασε και αντιστÜθηκε. Ομως γνþρισε, γνþριζε, τοýτο: üτι ο συγγραφÝας πρÝπει να προχωρÞσει πÝρα απü το ρεπορτÜζ. Να επιχειρÞσει μια ερμηνεßα της ζωÞς και της εποχÞς. Και το Ýκανε. Γι' αυτü και ο ΙÜκωβος ΚαμπανÝλλης ηγεßται του μεταπολεμικοý ελληνικοý θεÜτρου. Εκανε τομÞ üχι επιφανειακÞ αλλÜ εγκÜρσια στην ελληνικÞ κοινωνßα.
ΑφουγκρÜστηκε επιθυμßες, στρεβλþσεις, αδιÝξοδα. Αν και δεν ολοκλÞρωσε εγκýκλιες σπουδÝς, αναπλÞρωσε το üποιο κενü με οξυδερκÞ παρατÞρηση. Η παιδεßα του βλÝμματος δεν προûποθÝτει μüνο ειδικÝς δεξιüτητες. Απαιτεß κüπο, επιλογÝς, ζυμþσεις σε ειδικÜ περιβÜλλοντα (το ΘÝατρο ΤÝχνης Ýπαιξε καθοριστικü ρüλο στη διαμüρφωσÞ του).
Το αθηναúκü τοπßο για τρεις, κρßσιμες, δεκαετßες ευτýχησε να Ýχει Ýναν σημαντικü καταγραφÝα της πολυπλοκüτητας, των λεπτομερειþν του. Τα θεατρικÜ Ýργα του ΙÜκωβου ΚαμπανÝλλη εßχαν κýρος. Υφαιναν σε χαμηλοýς τüνους. Δεν διακÞρυτταν, δεν κατασκεýαζαν. Τα διακατεßχε αγωνßα και λαχτÜρα.
Η σημερινÞ εποχÞ δεν Ýχει βρει ακüμα τον θεατρικü συγγραφÝα της. Οχι üτι δεν υπÜρχουν ικανοß και ταλαντοýχοι. Απλþς δεν Ýχουν ακüμη αποκολληθεß απü την ιδιüτητα του ρεπüρτερ. Δεν Ýχουν –προς το παρüν– τουλÜχιστον μεταβολßσει την πληροφορßα αυτÞς της απροσδüκητα συγκρουσιακÞς και ευμετÜβλητης καθημερινüτητας σε θεατρικÞ πρÜξη σýνθετα ρεαλιστικÞ, λογοτεχνικÜ απαιτητικÞ. Ισως γι' αυτü οι αποσκευÝς μας δεν Ýχουν ακüμα γεμßσει με νÝα σκηνικÜ πρüσωπα (üπως εκεßνα της «ΑυλÞς των θαυμÜτων» για παρÜδειγμα). ΑλλÜ πþς; Αφοý ü,τι παρÜγεται στους δρüμους, στα εσωτερικÜ των σπιτιþν, υπερκαλýπτει üχι μüνο τη δρÜση αλλÜ και την ψευδαßσθηση της δρÜσης. Η τηλεüραση υποκατÝστησε σε μεγÜλο βαθμü την επινοητικüτητα του θεατρικοý συγγραφÝα, γεμßζοντας τις ζωÝς μας με Ýναν κüσμο ψεýτικο, διÜφανο και Üχρωμο. ΥποκατÝστησε και την απευθεßας σχÝση με την πραγματικüτητα. Παρακολουθοýμε εßδωλα, ομοιþματα, κακÝκτυπα ακüμη και üταν üλα διαλαλοýν ακραßα ρεαλιστικÝς αποτυπþσεις.
Ο ΙÜκωβος ΚαμπανÝλλης προστÜτευσε την ελευθερßα του. Τον βοÞθησαν και οι καιροß. ΣÞμερα, η «εξαρτημÝνη» ανεξαρτησßα δεν εξαιρεß τους συγγραφεßς. Η φαντασßα πþς να καλπÜσει; Προσκροýει διαρκþς σε εμπüδια γιατß τα πιο εξωφρενικÜ συμβαßνουν και προλαβαßνουν το πρωθýστερο. Οι Þρωες αποκαθηλþνονται με μεγÜλη ευκολßα, üλα μοιÜζουν δοκιμασμÝνα και αναλþσιμα.
Η καθημερινüτητα, προς το παρüν, παßζεται χωρßς κεßμενο. Το Ýργο ßσως γραφτεß μετÜ.
|
