|
Του Μαρκ ΜαζÜουερ* απü τους New York Times της 8/11/2011
Χθες, üλος ο κüσμος παρακολουθοýσε την ΕλλÜδα καθþς το κοινοβοýλιο της ψÞφισε Ýνα διχαστικü πακÝτο μÝτρων λιτüτητας, το οποßο θα μποροýσε να Ýχει κρßσιμες επιπτþσεις στο παγκüσμιο οικονομικü σýστημα.
ºσως προκαλεß Ýκπληξη που αυτÞ η μικρÞ Üκρη της χερσονÞσου των Βαλκανßων συγκεντρþνει τüση προσοχÞ. Σκεφτüμαστε συνÞθως την ΕλλÜδα ως την πατρßδα του ΠλÜτωνα και του ΠερικλÞ, με την πραγματικÞ της σημασßα να βρßσκεται βαθιÜ στην αρχαιüτητα.
ΑλλÜ δεν εßναι η πρþτη φορÜ που για να κατανοÞσεις το μÝλλον της Ευρþπης χρειÜζεται να στραφεßς μακριÜ απü τις μεγÜλες δυνÜμεις στο κÝντρο της ηπεßρου και να κοιτÜξεις προσεκτικÜ üσα συμβαßνουν στην ΑθÞνα. Τα τελευταßα 200 χρüνια η ΕλλÜδα Þταν στην πρþτη γραμμÞ της εξÝλιξης της Ευρþπης.
Στη δεκαετßα του 1820, στη διÜρκεια του αγþνα για την ανεξαρτησßα απü την οθωμανικÞ αυτοκρατορßα, η ΕλλÜδα Ýγινε Ýνα πρþιμο σýμβολο δραπÝτευσης απü τη φυλακÞ της αυτοκρατορßας.
Για τους φιλÝλληνες, η παλιγγενεσßα της αποτελοýσε τον πιο ευγενÞ αγþνα. «Στο μεγÜλο πρωινü του κüσμου», Ýγραψε ο ΣÝλεú στο ποßημÜ του «ΕλλÜς», «το μεγαλεßο της Ελευθερßας τινÜχθηκε και Ýλαμψε!» Η νßκη θα σÞμαινε τον θρßαμβο της ελευθερßας üχι μüνο επß των Τοýρκων αλλÜ και επß üλων των δυναστþν που κρατοýσαν υπüδουλους τüσο πολλοýς Ευρωπαßους. Γερμανοß, Ιταλοß, Πολωνοß και Αμερικανοß Ýτρεξαν να πολεμÞσουν υπü την γαλανüλευκη σημαßα της ΕλλÜδας για χÜρη της δημοκρατßας. Και μÝσα σε μια δεκαετßα, η χþρα κÝρδισε την ελευθερßα της.
Στη διÜρκεια του 20ου αιþνα ο ριζοσπαστικüς νÝος συνδυασμüς της συνταγματικÞς δημοκρατßας και του εθνικισμοý που ενσÜρκωσε η ΕλλÜδα εξαπλþθηκε στην Þπειρο και κορυφþθηκε στην «ειρÞνη που τερμÜτισε κÜθε ειρÞνη» στο τÝλος του Α' Παγκοσμßου ΠολÝμου, üταν τρεις αυτοκρατορßες, η οθωμανικÞ, εκεßνη των Αψβοýργων και η ρωσικÞ, κατÝρρευσαν και αντικαταστÜθηκαν απü Ýθνη-κρÜτη. ΜετÜ τον Α' Παγκüσμιο Πüλεμο, η ΕλλÜδα Üνοιξε και πÜλι τον δρüμο για το μÝλλον της Ευρþπης. Μüνο που τþρα Þταν η σκοτεινÞ πλευρÜ της δημοκρατßας που βγÞκε στο προσκÞνιο.
Σε Ýναν κüσμο εθνικþν κρατþν, εθνοτικÝς μειονüτητες üπως ο μουσουλμανικüς πληθυσμüς της ΕλλÜδας και οι ορθüδοξοι χριστιανοß της ΜικρÜς Ασßας Þταν μια συνταγÞ για διεθνÞ αστÜθεια. Στις αρχÝς της δεκαετßας του 1920, ¸λληνες και Τοýρκοι ηγÝτες αποφÜσισαν να ανταλλÜξουν τους μειονοτικοýς πληθυσμοýς τους, εκτοπßζοντας περß τα δýο εκατομμýρια χριστιανοýς και μουσουλμÜνους προς χÜριν της εθνικÞς ομοιογÝνειας. Η ελληνο - τουρκικÞ ανταλλαγÞ των πληθυσμþν Þταν η μεγαλýτερη οργανωμÝνη μετακßνηση προσφýγων στην ιστορßα μÝχρι τüτε και μοντÝλο που οι ναζιστÝς και Üλλοι θα το επικαλοýνταν αργüτερα για να εκτοπßσουν ανθρþπους στην ανατολικÞ Ευρþπη, τη ΜÝση ΑνατολÞ και την Ινδßα.
Εßναι ειρωνικü, λοιπüν, που η ΕλλÜδα Þταν επßσης στην πρωτοπορßα της αντßστασης στους ναζιστÝς. Τον χειμþνα του 1940-41, Þταν η πρþτη χþρα που αντεπιτÝθηκε αποτελεσματικÜ κατÜ των δυνÜμεων του ¶ξονα, ταπεινþνοντας τον Μουσολßνι στον ελληνο-ιταλικü πüλεμο ενþ η υπüλοιπη Ευρþπη επευφημοýσε την ΕλλÜδα. Και πολλοß χειροκρüτησαν πÜλι λßγους μÞνες αργüτερα üταν Ýνας νεαρüς αριστερüς αντιστασιακüς ονüματι Μανþλης ΓλÝζος σκαρφÜλωσε στην Ακρüπολη Ýνα βρÜδυ με Ýναν φßλο και κατÝβασαν τη σημαßα με την σβÜστικα που οι Γερμανοß εßχαν πρüσφατα υψþσει. Σχεδüν 70 χρüνια αργüτερα, η ελληνικÞ αστυνομßα θα Ýριχνε δακρυγüνα στον κ. ΓλÝζο ο οποßος διαδÞλωνε κατÜ του προγρÜμματος λιτüτητας. ΑλλÜ στο τÝλος, η ΕλλÜδα υπÝκυψε στη γερμανικÞ κατοχÞ.
Η κυριαρχßα των ναζιστþν Ýφερε μαζß της την πολιτικÞ κατÜρρευση, την μεγÜλη πεßνα, και μετÜ την απελευθÝρωση, την βýθιση της χþρας σε Ýναν εμφýλιο πüλεμο ανÜμεσα στις κομμουνιστικÝς και τις αντικομμουνιστικÝς δυνÜμεις. Μüλις λßγα χρüνια μετÜ την Þττα του Χßτλερ, η ΕλλÜδα βρÝθηκε ξανÜ στο επßκεντρο της ιστορßας, ως μÝτωπο του Ψυχροý ΠολÝμου. Το 1947, ο πρüεδρος των ΗΠΑ ΧÜρι Τροýμαν χρησιμοποßησε τον κλιμακοýμενο εμφýλιο στην ΕλλÜδα για να πεßσει το ΚογκρÝσο να στηρßξει το Δüγμα Τροýμαν και την ειρηνικÞ δÝσμευση αμερικανικþν πüρων για τον αγþνα κατÜ του Κομμουνισμοý και την ανοικοδüμηση της Ευρþπης.
ΑνυψωμÝνη ξαφνικÜ σε Ýναν διατλαντικü αγþνα, η ΕλλÜδα συμβüλιζε τþρα μια πολý διαφορετικÞ Ευρþπη - μßα Ευρþπη που εßχε αυτοκαταστραφεß, και που ο μüνος δρüμος εξüδου απü την ανÝχεια των μÝσων της δεκαετßας του 1940 Þταν ως μικρüτερος εταßρος της ΟυÜσινγκτον. Καθþς τα δολÜρια Üρχισαν να ρÝουν, αμερικανοß σýμβουλοι Ýλεγαν στους Ýλληνες πολιτικοýς τι να κÜνουν και αμερικανικÝς βüμβες ναπÜλμ Ýκαιγαν τα ελληνικÜ βουνÜ καθþς οι κομμουνιστÝς αντÜρτες τρÝπονταν σε φυγÞ.
Η πολιτικÞ και οικονομικÞ Ýνωση της Ευρþπης υποτßθεται üτι θα Ýβαζε τÝλος στις αδυναμßες και την εξÜρτηση της διχοτομημÝνης ηπεßρου. Και εδþ η ΕλλÜδα Ýγινε σýμβολο μιας νÝας φÜσης στην ευρωπαúκÞ ιστορßα. Η πτþση της στρατιωτικÞς δικτατορßας το 1974 δεν Ýφερε στη χþρα μüνο την πλÞρη Ýνταξη σε αυτü που θα γινüταν η ΕυρωπαúκÞ ¸νωση. ΠροανÞγγειλε επßσης (μαζß με τη μετÜβαση της Ισπανßας και της Πορτογαλßας στη δημοκρατßα την ßδια εποχÞ) το παγκüσμιο κýμα εκδημοκρατισμοý της δεκαετßας του 1980 και του 1990, πρþτα στη Νüτια ΑμερικÞ και τη ΝοτιοανατολικÞ Ασßα και μετÜ στην ΑνατολικÞ Ευρþπη.
Και Ýδωσε στην ΕυρωπαúκÞ ¸νωση την üρεξη για διεýρυνση και τη φιλοδοξßα να εξελιχθεß απü Ýνα μικρü κλαμπ πλοýσιων δυτικοευρωπαúκþν κρατþν σε φωνÞ για ολüκληρη την προσφÜτως εκδημοκρατισμÝνη Þπειρο, η οποßα εξαπλþθηκε κατÜ πολý στο νüτο και την ανατολÞ. Και τþρα, σÞμερα, αφüτου Ýσβησε η ευφορßα της δεκαετßας του '90 και μια νÝα ταπεινοφροσýνη χαρακτηρßζει τους Ευρωπαßους, ο κλÞρος πÝφτει και πÜλι στην ΕλλÜδα ως χþρας η οποßα θα προκαλÝσει τους μανδαρßνους της ΕυρωπαúκÞς ¸νωσης και θα θÝσει το ερþτημα: «Ποιü θα εßναι το μÝλλον της ηπεßρου;».
Η ΕυρωπαúκÞ ¸νωση υποτßθεται üτι θα Ýνωνε μια κατακερματισμÝνη Ευρþπη, üτι θα ενßσχυε τις δημοκρατικÝς της δυνατüτητες και üτι θα μεταμüρφωνε την Þπειρο σε μια ανταγωνιστικÞ δýναμη στην παγκüσμια σκηνÞ. Εßναι ßσως ταιριαστü που Ýνα απü τα αρχαιüτερα και πιο δημοκρατικÜ Ýθνη - κρÜτη της Ευρþπης βρßσκεται στην καινοýργια εμπροσθοφυλακÞ, üσων θÝτουν εν αμφιβüλω üλα αυτÜ τα επιτεýγματα.
Γιατß εßμαστε üλοι μικρÝς δυνÜμεις τþρα, και για Üλλη μια φορÜ η ΕλλÜδα πολεμÜει στην πρþτη γραμμÞ του αγþνα για το μÝλλον.
*Μαρκ ΜαζÜουερ, Βρετανüς ιστορικüς και συγγραφÝας, καθηγητÞς Ιστορßας στο πανεπιστÞμιο Κολοýμπια των ΗΠΑ.
Υ.Γ. Το εξαιρετικü αυτü Üρθρο μποροýν αν επισκεφτοýν οι αναγνþστες στην ακüλουθη διεýθυνση: http://www.nytimes.com/2011/06/30/opinion/30mazower.html?_r=1
ΠηγÞ: http://www.defence-point.gr/news/?p=26287
|
