Αυτοκτονικά τα μέσα οικονομικής πολιτικής

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ Η ΑΣΚΟΥΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Θυ­μά­ται ά­ρα­γε κα­νείς ποιοι εί­ναι οι τε­λι­κοί στό­χοι του Μνη­μο­νίου μέ­σα στην πα­ρα­ζά­λη των συ­νε­χών και αλ­λε­πάλ­λη­λων μέ­τρων συ­σταλ­τι­κής πο­λι­τι­κής; Ας τους υ­πεν­θυ­μί­σου­με: η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία θα πρέ­πει να δη­μιουρ­γεί συ­νε­χή πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα της τά­ξεως του 5-6% του Α­ΕΠ και να α­να­πτύσ­σε­ται με 2-3% ε­τη­σίως, έ­τσι ώ­στε α­φε­νός να μπο­ρεί να α­πο­πλη­ρώ­νει τις υ­πο­χρεώ­σεις της και α­φε­τέ­ρου να ξα­να­κερ­δί­σει την ε­μπι­στο­σύ­νη α­πό τις χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές α­γο­ρές, ώ­στε να μπο­ρεί να δα­νει­σθεί τα α­παι­τού­με­να κε­φά­λαια για τη λει­τουρ­γία της οι­κο­νο­μίας της και πρω­τί­στως την α­να­πτυ­ξια­κή. Όμως πό­σο α­πέ­χει η ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση α­πό τη σχε­δια­σθεί­σα ε­πί χάρ­του;

Τα μέ­τρα που έ­χουν λη­φθεί και συ­νε­χί­ζουν να λαμ­βά­νο­νται και θα συ­νε­χί­σουν να λαμ­βά­νο­νται (πα­ρά τα ό­σα υ­πό­σχο­νται οι κυ­βερ­νώ­ντες) μειώ­νουν δρα­στι­κά το Α­ΕΠ. Αυ­τό εί­ναι γνω­στό σε ό­σους ε­πι­βάλ­λουν αλ­λά και σε ό­σους α­πλά α­σκούν την οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή. Το πρό­βλη­μα εί­ναι το μέ­γε­θος της ύ­φε­σης σε σχέ­ση με τις ε­κτι­μή­σεις και τις προ­βλέ­ψεις που εί­χαν πραγ­μα­το­ποιη­θεί. Εί­ναι πο­λύ σο­βα­ρό ε­πι­χεί­ρη­μα η α­πό­κλι­ση του με­γέ­θους της πραγ­μα­το­ποιη­μέ­νης μείω­σης του Α­ΕΠ σε σχέ­ση με την ε­κτι­μώ­με­νη, διό­τι το Α­ΕΠ α­πο­τε­λεί υ­πό μιαν έν­νοια το μέ­τρο με το ο­ποίο υ­πο­λο­γί­ζο­νται ό­λα τα υ­πό­λοι­πα με­γέ­θη. Μια α­στο­χία στην πρό­βλε­ψη του με­γέ­θους του Α­ΕΠ προ­κα­λεί πλή­ρη α­πο­τυ­χία ου­σια­στι­κά στο πρό­γραμ­μα, διό­τι πα­ρα­σύ­ρει και τα υ­πό­λοι­πα με­γέ­θη.

Άρα το ε­πι­χεί­ρη­μα ό­τι τα μέ­τρα προ­κα­λούν ύ­φε­ση, εί­ναι του­λά­χι­στον μα­χη­τό, για να μην πού­με διά­τρη­το. Το σω­στό ε­πι­χεί­ρη­μα θα ή­ταν η α­στο­χία της πρό­βλε­ψης, αλ­λά και μια με­γά­λη α­στο­χία σχε­τι­κά με το χρο­νι­κό διά­στη­μα κα­τά το ο­ποίο η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία θα βρί­σκε­ται σε ύ­φε­ση. Σύμ­φω­να με τις αρ­χι­κές προ­βλέ­ψεις του Μνη­μο­νίου, η υ­πο­λο­γι­ζό­με­νη συ­νο­λι­κή ύ­φε­ση θα έ­φθα­νε στο 6,6% του Α­ΕΠ για τα έ­τη 2010-2011. Το 2012 υ­πο­λο­γι­ζό­ταν ό­τι θα εί­χα­με με­γέ­θυν­ση 1,1% του Α­ΕΠ. Αντι­θέ­τως, η συ­νο­λι­κή ύ­φε­ση τα έ­τη 2010-2011 έ­φθα­σε στο 10,4% του Α­ΕΠ και το 2012 υ­πο­λο­γί­ζε­ται στο 7,4% του Α­ΕΠ. Συ­νο­λι­κά για τα τρία χρό­νια του προ­γράμ­μα­τος έ­χου­με ύ­φε­ση της τά­ξεως του 17,8% του Α­ΕΠ.

Μό­νη βε­βαιό­τη­τα η ύ­φε­ση

Αν υ­πο­λο­γί­σου­με ό­τι και τα δύο προ­η­γού­με­να έ­τη 2008 και 2009 υ­πήρ­χε ύ­φε­ση (0,2% και 3,2%) α­θροι­στι­κά 3,4% η συ­νο­λι­κή ύ­φε­ση τα τε­λευ­ταία πέ­ντε χρό­νια (2008-2012) θα φθά­σει τα 21,2% του Α­ΕΠ. Για να γί­νει α­ντι­λη­πτό αυ­τό, μπο­ρού­με να δώ­σου­με τα α­πό­λυ­τα νού­με­ρα: το 2008 το Α­ΕΠ της Ελλά­δος ή­ταν 232.920 δισ. ευ­ρώ, ε­νώ το 2012 θα πε­ριο­ρι­σθεί σε 199.171 δισ. ευ­ρώ. Δη­λα­δή μείω­ση κα­τά 33.749 δισ. ευ­ρώ. Αυ­τό ση­μαί­νει ό­τι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία πα­ρή­γα­γε μι­κρό­τε­ρο συ­νο­λι­κό προϊόν, κα­τά το α­να­φερ­θέν μέ­γε­θος, γε­γο­νός που ση­μαί­νει ό­τι και οι α­μοι­βές της ε­ξαρ­τη­μέ­νης ερ­γα­σίας, το α­κα­θά­ρι­στο λει­τουρ­γι­κό πλεό­να­σμα και οι φό­ροι ε­πί της πα­ρα­γω­γής και των ει­σα­γω­γών μειώ­θη­καν συ­νο­λι­κά, κα­τά το α­ντί­στοι­χο πο­σό.
Τα νέα μέ­τρα 11,5 έως 13 δισ. ευ­ρώ, για τα έ­τη 2013 και 2014 εί­ναι βέ­βαιο ό­τι θα έ­χουν ση­μα­ντι­κά συ­σταλ­τι­κά α­πο­τε­λέ­σμα­τα στο Α­ΕΠ. Θα λει­τουρ­γή­σουν πε­ραι­τέ­ρω υ­φε­σια­κά. Μά­λι­στα το ΔΝΤ υ­πο­λο­γί­ζει πε­ραι­τέ­ρω ύ­φε­ση για το 2013: 3,5%, το 2014: 1,5% και το 2015: 0,5%. Αυ­τό α­πο­τε­λεί τη μό­νη βε­βαιό­τη­τα που έ­χου­με. Τα πε­ρί­φη­μα διαρ­θρω­τι­κά μέ­σα, α­κό­μη και αν ε­φαρ­μο­στούν πλή­ρως, σύμ­φω­να με τις ο­δη­γίες της τρόι­κας, θα χρεια­στεί με­γά­λο διά­στη­μα για να δού­με αν θα α­πο­δώ­σουν στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία. Επο­μέ­νως, στο προ­σε­χές διά­στη­μα δεν θα πρέ­πει να πε­ρι­μέ­νου­με θε­τι­κά α­πο­τε­λέ­σμα­τα α­πό αυ­τή την πλευ­ρά. Όμως αυ­τή η τρο­μα­κτι­κή μείω­ση του Α­Ε­Π, λό­γω της συ­σταλ­τι­κής δη­μο­σιο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής με στό­χο την ε­ξι­σορ­ρό­πη­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μίας σε «κα­τώ­τε­ρο ε­πί­πε­δο ι­σορ­ρο­πίας», σε ποιο βαθ­μό εί­ναι ε­λεγ­χό­με­νη α­πό τους α­σκού­ντες οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή; Για­τί μια οι­κο­νο­μία που κα­τρα­κυ­λά­ει με ρυθ­μούς έ­ξω α­πό τους σχε­δια­σθέ­ντες μέ­χρι σή­με­ρα, μπο­ρεί να θεω­ρή­σου­με ό­τι θα την κα­θο­δη­γή­σουν, έ­τσι ώ­στε να ε­πι­τύ­χει αλ­λά και να ι­σορ­ρο­πή­σει σε έ­να «ε­πι­θυ­μη­τό κα­τώ­τε­ρο ε­πί­πε­δο»;

Εκτέ­λε­ση διοι­κη­τι­κής ε­ντο­λής

Ποιο εί­ναι ό­μως αυ­τό το ε­πί­πε­δο; Όπως έ­χουν ε­ξε­λιχ­θεί τα γε­γο­νό­τα στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία, το «κα­τώ­τε­ρο ε­πι­θυ­μη­τό ε­πί­πε­δο ι­σορ­ρο­πίας ει­σο­δή­μα­τος» ή­ταν αρ­χι­κά για το Μνη­μό­νιο ε­κεί­νο το ε­πί­πε­δο που α­ντι­στοι­χού­σε σε συ­νο­λι­κή ύ­φε­ση – μείω­ση του Α­ΕΠ κα­τά 6,6%. Αυ­τό το ε­πί­πε­δο, α­πό τη στιγ­μή που τα α­πο­τε­λέ­σμα­τα για το πρω­το­γε­νές έλ­λειμ­μα δεν ε­πε­τεύχ­θη­σαν, άλ­λα­ξε άρ­δην και με­τα­φέρ­θη­κε σε χα­μη­λό­τε­ρα ε­πί­πε­δα, δε­δο­μέ­νου ό­τι πάρ­θη­καν νέα συ­σταλ­τι­κά μέ­τρα, ώ­στε να ε­πι­τευχ­θεί ο πρω­ταρ­χι­κός στό­χος του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος. Συ­νε­πώς, το «κα­τώ­τε­ρο ε­πι­θυ­μη­τό ε­πί­πε­δο ι­σορ­ρο­πίας του ει­σο­δή­μα­τος» εί­ναι συ­νάρ­τη­ση ό­χι μό­νο της ε­πί­τευ­ξης ό­ποιου πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος, αλ­λά της ε­πί­τευ­ξης συ­γκε­κρι­μέ­νου ύ­ψους πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος σε συν­δυα­σμό με με­γέ­θυν­ση του Α­ΕΠ και συ­γκε­κρι­μέ­νου ύ­ψους ε­πι­το­κίου δα­νει­σμού.

Με τον τρό­πο αυ­τό και η δη­μο­σιο­νο­μι­κή προ­σαρ­μο­γή, πα­ρά το βίαιο, ο­ρι­ζό­ντιο, μη ε­πι­λε­κτι­κά στο­χευ­μέ­νο και ου­σια­στι­κά τυ­φλό τρό­πο με τον ο­ποίο α­σκεί­ται τα τε­λευ­ταία τρία χρό­νια, υ­πο­λεί­πε­ται ση­μα­ντι­κά των τε­θέ­ντων στό­χων, τό­σο σε πο­σο­τι­κή ό­σο και σε ποιο­τι­κή α­πο­τί­μη­ση. Δη­λα­δή δεν ε­πι­τυγ­χά­νο­νται οι γε­νι­κοί πο­σο­τι­κοί στό­χοι, ού­τε ο τρό­πος που προ­σεγ­γί­ζο­νται συ­νά­δει με αυ­τόν που εί­χε προ­γραμ­μα­τι­στεί.

Πα­ρα­κο­λου­θού­με ό­λοι έκ­πλη­κτοι μια δη­μο­σιο­νο­μι­κή προ­σαρ­μο­γή που δύ­σκο­λα κα­νείς την ε­ντάσ­σει σε ο­ποια­δή­πο­τε θεω­ρία της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής: πε­ρισ­σό­τε­ρο ο­μοιά­ζει με ε­κτέ­λε­ση διοι­κη­τι­κής ε­ντο­λής με συ­γκε­κρι­μέ­νους στό­χους. Αυ­τό λέ­γε­ται με­τά λό­γου γνώ­σεως και με βά­ση τα πο­ρί­σμα­τα της θεω­ρίας της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής. Πα­ρα­βιά­ζε­ται κα­τ’ αρ­χάς, η βα­σι­κή αρ­χή της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής, σύμ­φω­να με την ο­ποία ο α­ριθ­μός των μέ­σων πο­λι­τι­κής πρέ­πει να εί­ναι ί­σος με τον α­ριθ­μό των στό­χων που πρέ­πει να ε­πι­τευχ­θού­ν1.

Πό­σο αρ­γό­τε­ρα με­τα­τί­θε­ται η α­νά­καμ­ψη;

Το α­πο­τέ­λε­σμα εί­ναι η α­σκού­με­νη οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή να εί­ναι εξ αρ­χής α­να­πο­τε­λε­σμα­τι­κή και ως εκ τού­του ε­πι­βα­ρυ­ντι­κή ου­σια­στι­κά για τη λει­τουρ­γία της οι­κο­νο­μίας στο σύ­νο­λό της. Όμως α­ξί­ζει να πού­με δύο λό­για για το τι ση­μαί­νει, σύμ­φω­να με την οι­κο­νο­μι­κή θεω­ρία, α­πο­τε­λε­σμα­τι­κή οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή. Ση­μαί­νει, α­φε­νός ό­τι υ­πάρ­χει ση­μα­ντι­κά με­γά­λη πι­θα­νό­τη­τα να ε­πι­τευχ­θούν οι τι­θέ­με­νοι στό­χοι (δε­δο­μέ­νου του κα­θε­στώ­τος α­βε­βαιό­τη­τας ε­ντός του ο­ποίου λει­τουρ­γεί η οι­κο­νο­μία) και η ε­πί­τευ­ξη αυ­τή θα γί­νει με το μι­κρό­τε­ρο δυ­να­τό κό­στος. Το κό­στος με­τριέ­ται σε μο­νά­δες ευη­με­ρίας, οι ο­ποίες με­τα­φρά­ζο­νται σε μο­νά­δες α­γο­ρα­στι­κής δύ­να­μης, σε ρυθ­μό με­γέ­θυν­σης του Α­Ε­Π, σε πο­σο­στό α­νερ­γίας και σε άλ­λα α­κό­μα με­γέ­θη οι­κεία στους οι­κο­νο­μο­λό­γους. Επει­δή ό­μως ό­λα τα με­γέ­θη στην οι­κο­νο­μία πα­ρου­σιά­ζο­νται ως κό­στη ευ­και­ρίας, εί­ναι φα­νε­ρό με βά­ση τη θεω­ρία, ό­τι μια οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή που δεν υ­πα­κούει στους κα­νό­νες του θεω­ρη­τι­κού υ­πο­δείγ­μα­τος ex principio, θα έ­χει με­γα­λύ­τε­ρο κό­στος α­πό την ω­φέ­λεια που α­να­μέ­νε­ται να προ­κα­λέ­σει στο μέλ­λον.

Αν με­τα­φέ­ρου­με τα πα­ρα­πά­νω στην πε­ρί­πτω­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μίας, δια­πι­στώ­νου­με τα α­κό­λου­θα: το πρω­ταρ­χι­κό και πα­ρα­σάγ­γας ση­μα­ντι­κό­τε­ρο κό­στος εί­ναι αυ­τό της α­νερ­γίας (24% το 2012). Ακο­λου­θού­ν: μείω­ση της α­γο­ρα­στι­κής δύ­να­μης των ελ­λή­νων πο­λι­τών (ή­δη έ­φθα­σε στα ε­πί­πε­δα του τέ­λους της δε­κα­ε­τίας του 1970), α­πα­ξίω­ση της α­κί­νη­της και κι­νη­τής πε­ριου­σίας, δυσ­πρα­γία και χα­μη­λό ε­πί­πε­δο πα­ρε­χο­μέ­νων πά­σης φύ­σεως υ­πη­ρε­σιών του δη­μο­σίου, ση­μα­ντι­κή κα­τα­στρο­φή οι­κο­νο­μι­κών πό­ρων (κλεί­σι­μο ε­πι­χει­ρή­σεων, συγ­χω­νεύ­σεις τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος) κ.τ.λ. Το ό­φε­λος το ο­ποίο γε­νι­κά ταυ­τί­ζε­ται με τη μη ου­σια­στι­κή πτώ­χευ­ση, θα πρέ­πει να γί­νει συ­γκε­κρι­μέ­νο. Δη­λα­δή, ποιο εί­ναι το α­πο­δε­κτό κα­τώ­τα­το ση­μείο ι­σορ­ρο­πίας της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μίας για τους α­σκού­ντες την οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή; Η α­νά­καμ­ψη της οι­κο­νο­μίας με­τα­τί­θε­ται πά­ντο­τε για αρ­γό­τε­ρα, αλ­λά πό­σο αρ­γό­τε­ρα;

Οι α­νι­σορ­ρο­πίες της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μίας τις ο­ποίες προ­σπα­θούν να ε­ξι­σορ­ρο­πή­σουν εί­ναι: του δη­μο­σιο­νο­μι­κού ελ­λείμ­μα­τος, του χρέ­ους ως προς το Α­Ε­Π, του ι­σο­ζυ­γίου ε­ξω­τε­ρι­κών συ­ναλ­λα­γών. Σύμ­φω­να με τη θεω­ρία θα έ­πρε­πε να δια­θέ­τουν του­λά­χι­στον τρία μέ­σα οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής (π.χ. ε­πι­τό­κιο, συ­ναλ­λαγ­μα­τι­κή ι­σο­τι­μία, δη­μό­σιες δα­πά­νες, φο­ρο­λο­γι­κοί συ­ντε­λε­στές, πραγ­μα­τι­κό μι­σθό κ.τ.λ.). Δια­φο­ρε­τι­κά, οι στό­χοι μπο­ρεί να εμ­φα­νί­ζο­νται λο­γι­κά α­ντι­φα­τι­κοί και πρα­κτι­κά αλ­λη­λο­συ­γκρουό­με­νοι. Ως πα­ρά­δειγ­μα μπο­ρεί να α­να­φερ­θεί το α­κό­λου­θο: ο πε­ριο­ρι­σμός της ζή­τη­σης που α­παι­τεί­ται για την ε­ξι­σορ­ρό­πη­ση του δη­μο­σιο­νο­μι­κού ελ­λείμ­μα­τος και του ι­σο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συ­ναλ­λα­γών δεν συ­νά­δει με την ά­νο­δο της δρα­στη­ριό­τη­τας που ε­πι­βάλ­λει η ε­νί­σχυ­ση των φο­ρο­λο­γι­κών ε­σό­δων. Μά­λι­στα, τα πράγ­μα­τα κα­θί­στα­νται δυ­σμε­νέ­στε­ρα ό­ταν αυ­τές οι πο­λι­τι­κές ε­πι­βάλ­λε­ται να έ­χουν α­πο­τέ­λε­σμα σε τό­σο βρα­χύ διά­στη­μα. Εί­ναι γε­γο­νός ό­τι μέ­σα στο πλαί­σιο του δευ­τέ­ρου μνη­μο­νίου και των ε­πι­τα­γών των ε­φαρ­μο­στι­κών νό­μων ο­φεί­λει να ε­πι­τευχ­θεί έ­να ευ­ρύ φά­σμα εν­δια­μέ­σων στό­χων, ως προϋπό­θε­ση για την ε­πα­να­φο­ρά της οι­κο­νο­μίας σε ι­σορ­ρο­πία και α­κο­λού­θως σε τρο­χιά δια­τη­ρή­σι­μης α­νά­πτυ­ξης.

Χρειά­ζο­νται μέ­σα α­νά­λο­γα των στό­χων

Οι δια­μορ­φω­τές του Μνη­μο­νίου έ­χουν στη διά­θε­σή τους, ό­μως, έ­να μό­νο μέ­σο ά­σκη­σης πο­λι­τι­κής, τον ο­νο­μα­στι­κό μι­σθό, και κα­λού­νται μ’ αυ­τόν να ε­ξι­σορ­ρο­πή­σουν ό­λες τις α­νι­σορ­ρο­πίες της οι­κο­νο­μίας. Να α­να­φερ­θεί ό­τι α­πό τα 11,6 δισ. ευ­ρώ (κα­θα­ρά) νέα μέ­τρα, τα 9 δισ. ευ­ρώ α­φο­ρούν μι­σθούς – συ­ντά­ξεις – προ­νοια­κά ε­πι­δό­μα­τα και μό­νο 2,5 δισ. σε μείω­ση λει­τουρ­γι­κών δα­πα­νών του δη­μο­σίου. Συ­νο­λι­κά, την πε­ρίο­δο 2010-2011 οι πε­ρι­κο­πές των συ­ντά­ξεων και οι μειώ­σεις των μι­σθών α­νήλ­θαν α­θροι­στι­κά σε 16,2 δισ. ευ­ρώ (ή 8% του Α­ΕΠ). Δη­λα­δή σχε­δόν η συ­νο­λι­κή μείω­ση των πρω­το­γε­νών δα­πα­νών του δη­μο­σίου (2009: -10,4%, 2011: -2,2%) προήλ­θε α­πό τις μειώ­σεις της α­μοι­βής της ερ­γα­σίας.

Μά­λι­στα χρη­σι­μο­ποιούν το συ­γκε­κρι­μέ­νο μέ­σο το ο­ποίο οι κυ­βερ­νή­σεις α­πο­φεύ­γουν να χρη­σι­μο­ποιούν λό­γω της α­να­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς του και συ­νε­πώς του υ­ψη­λού κό­στους του στη γε­νι­κό­τε­ρη λει­τουρ­γία της συ­νο­λι­κής οι­κο­νο­μίας. Η συ­νε­χής μείω­ση των ο­νο­μα­στι­κών μι­σθών μό­νο σε οι­κο­νο­μίες ό­που δεν λει­τουρ­γούν συλ­λο­γι­κές συμ­βά­σεις και εί­ναι κρα­τι­κο­ποιη­μέ­νες μπο­ρούν να ε­πι­βλη­θούν διοι­κη­τι­κά. Δια­φο­ρε­τι­κά δεν υ­πάρ­χει τρό­πος να ε­πι­βλη­θεί ο­μοιό­μορ­φη μείω­ση των ο­νο­μα­στι­κών ρυθ­μών.

Η στε­νό­τη­τα μέ­σων ά­σκη­σης της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής ο­φεί­λε­ται στον πρό­σθε­το λό­γο ό­τι η συμ­με­το­χή της χώ­ρας στη νο­μι­σμα­τι­κή έ­νω­ση την α­πο­στε­ρεί ο­ρι­σμέ­νων βα­σι­κών μέ­σων οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής τα ο­ποία στην τρέ­χου­σα συ­γκυ­ρία θα βο­η­θού­σαν στην ε­ξι­σορ­ρό­πη­ση κά­ποιων στό­χων. Όμως αυ­τό δεν ση­μαί­νει ό­τι η χώ­ρα πρέ­πει να ο­δη­γη­θεί στον γκρε­μνό, ε­πει­δή η νο­μι­σμα­τι­κή έ­νω­ση κα­τά τρό­πο λαν­θα­σμέ­νο και α­ντε­πι­στη­μο­νι­κό, έ­χει θε­σπί­σει να λει­τουρ­γεί με αυ­τόν τον τρό­πο.

Τα πα­ρα­πά­νω ε­νι­σχύουν την ά­πο­ψη ό­τι το μείγ­μα της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής α­παι­τεί βελ­τίω­ση και κυ­ρίως ε­μπλου­τι­σμό με νέα μέ­σα, προ­κει­μέ­νου να κα­τα­στεί α­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρο. Τα μέ­σα πο­λι­τι­κής στο ο­πλο­στά­σιο αυ­τών που δια­μορ­φώ­νουν και α­σκούν πο­λι­τι­κή πρέ­πει να αυ­ξη­θούν, έ­τσι ώ­στε να δια­θέ­τουν ε­παρ­κή α­ριθ­μό α­νά­λο­γο του α­ριθ­μού των στό­χων που πρέ­πει να ε­πι­τευχ­θούν. Εδώ α­νοί­γε­ται μια νέα συ­ζή­τη­ση σχε­τι­κά με το ποια μπο­ρούν να εί­ναι αυ­τά τα μέ­σα που θα δώ­σουν νέ­ους βαθ­μούς ε­λευ­θε­ρίας στην ά­σκη­ση της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής και θα «α­παλ­λά­ξουν», στη κυ­ριο­λε­ξία, τον ο­νο­μα­στι­κό μι­σθό α­πό το α­διέ­ξο­δο (και ό­χι δύ­σκο­λο) έρ­γο που του έ­χει α­να­τε­θεί.

Όμως η συ­ζή­τη­ση δεν μπο­ρεί να εί­ναι α­πλά «ε­πι­στη­μο­νι­κή» διό­τι η οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή που ε­φαρ­μό­ζε­ται έ­χει συ­γκε­κρι­μέ­να ι­δε­ο­λο­γι­κά και θεω­ρη­τι­κά θε­μέ­λια και συ­γκε­κρι­μέ­νη κοι­νω­νι­κή στό­χευ­ση. Συ­νε­πώς, η ο­ποια­δή­πο­τε αλ­λα­γή υ­πο­δείγ­μα­τος θα μπο­ρέ­σει να ε­πι­βλη­θεί μό­νο ό­ταν αλ­λά­ξει και η κοι­νω­νι­κή στό­χευ­ση.

Ση­μείω­ση

1. Υπάρ­χουν και πε­ρι­πτώ­σεις που αυ­τό δεν εί­ναι α­πα­ραί­τη­το, αλ­λά δεν ε­μπί­πτει στην πε­ρί­πτω­ση που συ­ζη­τού­με.