Του Ευκλεßδη Τσακαλþτου απü την ΑΥΓΗ της 16/9/2012
ΑυτÞ εßναι η πολιτικÞ της κυβÝρνησης. Δεν απαντÜμε σε κανÝνα απü τα ερωτÞματα που Ýχουν τεθεß για την κρßση, για την ýφεση, για την Ýλλειψη της ρευστüτητας, αλλÜ Ýχουμε την ελπßδα üτι «κÜτι θα προκýψει...».
Η πρüσφατη συζÞτηση που διεξÞχθη στη ΒουλÞ σχετικÜ με το ζÞτημα της ανακεφαλαιοποßησης των τραπεζþν δεν Ýριξε φως στη στρατηγικÞ της κυβÝρνησης για την υπÝρβαση της κρßσης. ΣυγκεκριμÝνα, θα περßμενε κανεßς σε Ýνα τüσο σημαντικü νομοσχÝδιο να διαπιστþσει πþς σκοπεýει η κυβÝρνηση να σπÜσει τον φαýλο κýκλο της ýφεσης που οδηγεß σε μÝτρα λιτüτητας, τα οποßα με τη σειρÜ τους οξýνουν την ýφεση κ.ο.κ.
Αυτü που αναδεßχθηκε, τüσο απü τα μÝτρα καθαυτÜ üσο και απü τη ρητορεßα των κυβερνητικþν στελεχþν και βουλευτþν, εßναι üτι βασικü μÝλημα αποτελεß η βιωσιμüτητα 4 Þ 5 μεγÜλων τραπεζþν. Για τις υπüλοιπες και ειδικÜ τις κρατικÝς, üπως Þδη συνÝβη με την ΑγροτικÞ και αναμÝνεται να συμβεß με το Ταχυδρομικü ΤαμιευτÞριο, επιφυλÜσσεται η συγχþνευσÞ τους με τις μεγÜλες ιδιωτικÝς τρÜπεζες.
Η προσÝγγιση αυτÞ, ωστüσο, δεν απαντÜ στο κυρßαρχο πρüβλημα που αναδεßχτηκε απü τη χρηματοπιστωτικÞ κρßση του 2008. Ακριβþς επειδÞ η κατÜρρευση μιας μεγÜλης τρÜπεζας συνεπÜγεται συστημικü κßνδυνο, δεν μπορεß μια κυβÝρνηση να την αφÞσει να χρεοκοπÞσει (το γνωστü επιχεßρημα «too big to fail»). Το γεγονüς αυτü παρÝχει μεγÜλη δýναμη στις τρÜπεζες απÝναντι στην πολιτικÞ εξουσßα, επιβεβαιþνοντας και ενισχýοντας την ηγεμονßα του χρηματοπιστωτικοý τομÝα σε διεθνÝς επßπεδο. Τα μÝτρα δε που προβλÝπονται για την ενßσχυση της διαφÜνειας και της ενημÝρωσης οýτε στο ελÜχιστο δεν αντιμετωπßζουν το μεγÜλο πρüβλημα της ασýμμετρης πληροφüρησης.
Τα μÝτρα, üμως, της κυβÝρνησης δεν απαντοýν και στο εξαιρετικÜ κρßσιμο ζÞτημα της ρευστüτητας - πþς δηλαδÞ αυτÜ τα δεκÜδες δισεκατομμýρια ευρþ θα κατευθυνθοýν στην πραγματικÞ οικονομßα. Η λογικÞ της κυβÝρνησης μπορεß να συνοψιστεß στο εξÞς: Οι μεγÜλες τρÜπεζες, αφοý καταστοýν βιþσιμες, θα κερδßσουν την εμπιστοσýνη των πολιτþν, Üρα θα προσελκýσουν νÝες καταθÝσεις και επομÝνως θα Ýχουμε περισσüτερη ρευστüτητα.
Η λογικÞ αυτÞ εßναι ιδιαßτερα προβληματικÞ για μια σειρÜ απü λüγους. Πρþτον, η φυγÞ των καταθÝσεων οδÞγησε τις τρÜπεζες στην αναζÞτηση χρηματοδüτησης απü την ΕυρωπαúκÞ ΚεντρικÞ ΤρÜπεζα. Η ενδεχüμενη επιστροφÞ των καταθÝσεων μπορεß απλþς να αντικαταστÞσει αυτÞ τη χρηματοδüτηση απü την ΕΚΤ χωρßς κανÝνα ουσιαστικü αποτÝλεσμα στη συνολικÞ ρευστüτητα. Δεýτερον, η βασικÞ προûπüθεση, η επιστροφÞ δηλαδÞ των καταθÝσεων, εßναι εξαιρετικÜ αμφßβολο αν θα πραγματοποιηθεß. Ακüμα και αν üντως δημιουργηθοýν 4 βιþσιμες τρÜπεζες, ποιος Üραγε μπορεß να αναμÝνει επιστροφÞ των καταθÝσεων μÝσα σε Ýνα κλßμα γενικευμÝνης ανασφÜλειας, την þρα μÜλιστα που θα κατατßθενται νομοσχÝδια λιτüτητας τα οποßα θα εντεßνουν την ýφεση;
Τις ανησυχßες αυτÝς φαßνεται να συμμερßζεται και η ßδια η κυβÝρνηση. Γι’ αυτü προχþρησε σε αýξηση του ποσοý της ανακεφαλαιοποßησης στα 50 δισ. ευρþ. Γι’ αυτü προβλÝπει και περαιτÝρω εγγυÞσεις για τις τρÜπεζες στο μÝλλον, ακυρþνοντας τη ρητορικÞ της - üτι μετÜ την ανακεφαλαιοποßηση δεν θα χρειαστοýν Üλλοι πüροι. ¸τσι, η κυβÝρνηση δεßχνει üτι συνεχþς υποτιμÜ την Ýκταση της κρßσης, δεν γνωρßζει ακüμα την πραγματικÞ κατÜσταση των τραπεζþν, αλλÜ οýτε και εßναι σßγουρη για τη στρατηγικÞ της.
Η κριτικÞ, ωστüσο, του ΣΥΡΙΖΑ δεν περιορßζεται στα παραπÜνω. Βρισκüμαστε απü το 2008 αντιμÝτωποι με μια κατÜσταση üπου ενþ οι τρÜπεζες συνεχþς λαμβÜνουν ενßσχυση απü τους φορολογοýμενους, η κοινωνßα δεν Ýχει κανÝνα λüγο για το πþς θα χρησιμοποιηθοýν αυτÜ τα χρÞματα, τι θα χρηματοδοτÞσουν κ.ο.κ. Η κυβÝρνηση, üπως προαναφÝρθηκε, ενδιαφÝρεται αποκλειστικÜ για τη βιωσιμüτητα των τραπεζþν - δεν θÝτει καν ως κριτÞριο την κερδοφορßα.
Η Üποψη του ΣΥΡΙΖΑ εßναι üτι ακριβþς επειδÞ οι τρÜπεζες εßναι μεγÜλες και δεν μποροýμε να τις αφÞσουμε να χρεωκοπÞσουν, ακριβþς επειδÞ εßναι «toο big to fail», χρειÜζεται να υπÜρχει κοινωνικÞ λογοδοσßα. Στη δικÞ μας λογικÞ, που ενδιαφÝρεται για την πραγματικÞ οικονομßα, οι τρÜπεζες θα Ýπρεπε να Ýχουν τον χαρακτÞρα της κοινÞς ωφÝλειας. Γι’ αυτüν τον λüγο, δßνουμε μεγÜλη Ýμφαση στις κοινÝς μετοχÝς - να Ýχει δηλαδÞ το Δημüσιο τον Ýλεγχο των τραπεζþν. Η κυβÝρνηση, αντßθετα, δßνει τη δυνατüτητα να υπÜρχουν üχι μüνο κοινÝς μετοχÝς χωρßς ουσιαστικü δικαßωμα ψÞφου, αλλÜ και διÜφορα «χρηματοπιστωτικÜ μÝσα». ¼χι μüνο δεν επιθυμεß τον Ýλεγχο των τραπεζþν, αλλÜ οýτε καν επιβÜλλει την ýπαρξη ενüς κοινωνικοý απολογισμοý, σε σχÝση με την ελÜφρυνση των δανειοληπτþν, τη χρηματοδüτηση των μικρομεσαßων επιχειρÞσεων και της κοινωνικÞς οικονομßας. Με λßγα λüγια, Ýχουμε να κÜνουμε με μια πολιτικÞ που επιβÜλλει Μνημüνια λιτüτητας στον λαü και κανÝνα Μνημüνιο, κανÝναν üρο στις τρÜπεζες.
¸να επιπλÝον χαρακτηριστικü της κυβερνητικÞς πολιτικÞς στο ζÞτημα της ανακεφαλαιοποßησης εßναι η αδιαφÜνεια. Αρκεß να επισημανθεß Ýνα μüνο σημεßο, το οποßο εκτüς των Üλλων αποκαλýπτει και τη βαθýτερη φιλοσοφßα της κυβÝρνησης. Σýμφωνα με το νομοσχÝδιο, ο υπουργüς Οικονομικþν αποφασßζει μüνος του πüτε οι τρÜπεζες θα δημοσιεýσουν τις οικονομικÝς τους εκθÝσεις, δηλαδÞ πüτε θα ενημερþσουν την κοινωνßα για την κατÜστασÞ τους. Χρησιμοποιþντας αυτÞ τη δυνατüτητα, ο υπουργüς επÝβαλε στο Ταχυδρομικü ΤαμιευτÞριο τη δημοσßευση, γεγονüς που θα το οδηγÞσει σε κλεßσιμο.
Εßναι προφανÝς üτι για την κυβÝρνηση δεν χρειÜζονται τραπεζικÜ ιδρýματα ειδικοý σκοποý, üπως εßναι το Τ.Τ., και τα οποßα βÝβαια υπÜρχουν σε üλες τις χþρες του κüσμου. Ακριβþς το ßδιο Ýπραξε και με την ΑγροτικÞ ΤρÜπεζα. Η κυβÝρνηση φαßνεται να πιστεýει üτι εßτε θα Ýχουμε εμπορικÝς τρÜπεζες, üπως υπÜρχουν μεγÜλες εμπορικÝς τρÜπεζες στην Ευρþπη, εßτε θα Ýχουμε κρατικÝς τρÜπεζες με πελατειακÝς σχÝσεις που δουλεýουν üπως παλιÜ. Δεν χωρÜ στη λογικÞ τους üτι υπÜρχουν πολλÝς ενδιÜμεσες λýσεις, γιατß υπÜρχουν πολλÜ προβλÞματα και ανÜγκες, και üτι χρειαζüμαστε εργαλεßα για να αντιμετωπßσουμε αυτÝς τις ανÜγκες.
Η μανιχαúστικÞ αυτÞ αντßληψη εßναι χαρακτηριστικÞ μιας ελßτ με Ýλλειψη αυτοπεποßθησης. Διüτι ο ιδεατüς ηγεμüνας μπορεß να ενσωματþνει και Üλλες ιδÝες. Μπορεß να κατανοÞσει üτι πρÝπει να Ýχει την πλαστικüτητα να αντιμετωπßσει προβλÞματα που βγαßνουν απü την ßδια την οικονομßα. Η Ýλλειψη πλαστικüτητας της κυβÝρνησης, που δεν μπορεß να αντιμετωπßσει κανÝνα πρüβλημα με διαφορετικü σχÝδιο απü αυτü που Ýχει στον νου της, αυτÞ η δÝσμευση της ρητορεßας του νεοφιλελευθερισμοý, δημιουργεß τερÜστια προβλÞματα. ΣυστηματικÜ κÜνει λÜθη και συστηματικÜ δßνει απαντÞσεις σε ερωτÞματα που δεν Ýχουν τεθεß και δεν δßνει απαντÞσεις σε ερωτÞματα που Ýχουν τεθεß. ΑυτÞ την Ýλλειψη πλαστικüτητας θα την πληρþσει, γιατß κÜτι που δεν Ýχει πλαστικüτητα κÜποια στιγμÞ θα σπÜσει.
Συνοψßζοντας, η απÜντηση της κυβÝρνησης εßναι η απÜντηση που Ýδωσε ο κýριος Micawber, Ýνας πολý συμπαθητικüς χαρακτÞρας στον ΝτÝιβιντ Κüπερφιλντ του ΚÜρολου Ντßκενς. Ο κ. Micawber πÜντα Þθελε να αποφýγει τη χρεοκοπßα και πÜντα τελεßωνε στις ειδικÝς φυλακÝς οφειλετþν που εßχαν οι Βρετανοß μÝχρι το τÝλος του 19ου αιþνα. ΑλλÜ ο κ. Micawber Þταν πÜντα αισιüδοξος, üπως και οι σημερινοß κυβερνþντες. Ποια Þταν η αισιοδοξßα του κ. Micawber; ¼τι κÜτι θα προκýψει. ΑυτÞ εßναι η πολιτικÞ της κυβÝρνησης. Δεν απαντÜμε σε κανÝνα απü τα ερωτÞματα που Ýχουν τεθεß για την κρßση, για την ýφεση, για την Ýλλειψη της ρευστüτητας, αλλÜ Ýχουμε την ελπßδα üτι «κÜτι θα προκýψει...».
